سال شمسي وسال قمري
انسان در آغاز خلقت خود اختلاف را مشاهده كرد وفرا رسيدن فصل تابستان وزمستان واختلاف سرما وگرما را ديد ولزوم آمادگى خود را براي فصول آينده كه پىدرپى مانند هم تجديد مىشود دانست . البتة كشاورزان بدان بيشتر نياز داشته ودارند وساكنان مناطق معتدله كه فصول آنان بيشتر اختلاف دارد ، از اهالى خط استوا ونواحي قطبى كه هميشه هوا سرد ويا هميشه گرم است به دانستن فصول محتاجترند . سال شمسي گذشتن يك دوره فصول مختلف است كه پىدرپى تكرار مىشود وبه عبارت دقيق از گذشتن آفتاب از نقطه معين فلك تا بازرسيدن به همان نقطه . احتياج به دانستن أوقات سرما وگرما وميوه ومحصول وباران وأمثال اين أمور براي كساني است كه در همان أوقات زندگى مىكنند وچون دور آنها بگذرد نسل آينده حاجت به دانستن فصول گذشته ندارد وبراي سنجيدن حوادث سابقه با يكديگر ، دانستن فواصل زماني ميان آن حوادث كافى است . همين كه نسل آينده بدانند واقعه چند مدت پس از مبدأ تاريخ گذشته بود به سال شمسي يا قمري ، ديگر توجه به فصول ندارند وگرما وسرما كه نسل معاصر به آن محتاج بوده چندان مورد حاجت مورّخين نيست ، لذا در تواريخ غالبا به سنين اكتفا مىكنند واگر گاهى ماهها را نيز ذكر كنند فقط براي تعيين فاصلهء زماني است ، نه براي گرما وسرما وميوه وحاجت به لباس وآتش واندوختن ذخيرة وأمثال آن . بنابراين براي اغراض مورخين فرقى ميان سال شمسي وقمري نيست ، امّا براي يك نسل وأوقات زندگى آنها سال شمسي ضروري است .
سال شمسي را به دوازده قسمت كرده وآن را ماه شمسي ناميدهاند . دوازده ماه قمري را نيز با يكديگر جمع كرده آن را سال قمري گفتهاند . آغاز وانجام ماه قمري كه از هلال تا هلال ديگر باشد كاملا روشن وواضح است ودر اختيار بشر وبه وضع وقرارداد مردم نيست .
ماه تشكّلاتى دارد ، از هلال تا بدر افزوده مىشود واز بدر تا هلال جرم آن كاهش يافته ناپديد مىگردد . اين دوره تشكّلات ظاهر وديدنى است وهمهء ملل ، خواه نجوم بدانند يا ندانند ، آن را به چشم مىبينند وجمع دوازده دوره بدين طريق كار سهلى است واز آن جهت سال وماه قمري را حقيقي گويند كه اصطلاح وقرارداد مردم در آن تأثيرى ندارد .