زمان . ذكر داستان وحكايت هر چه باشد ، اگر سراينده وقت آن را تعيين ننمايد مىگويند داستانى گفت وتاريخ آن را معين نكرد ، وكتب تواريخ مانند تاريخ طبري وكامل وتاريخ وصّاف را بدان اعتبار گويند كه غالبا نقل حوادث با تعيين أوقات است .
قرآن همچنان كه در ساير شؤون زندگى حكمي كرده ودستوري داده است ، در تاريخ وتعيين أزمنة وأوقات نيز تصرفى كرده ورسمي نهاده است كه اعمال ووظايف ديني مطابق آن انجام گيرد . چيزى كه جعل ووضع آن به عهدهء شرع است تعيين وقت آن هم اگر موقت باشد به عهدهء اوست . در تعيين أوقات ، اعراب جاهليت وساير ملل غير عرب رسمي داشتند كه اسلام هيچ يك را نپسنديد وبراي اعمال وظايف ديني رسم ديگر نهاد وآنچه در اين مبحث ذكر مىكنيم تفسير اين آيات است :
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ . . .
« 1 » ؛
إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا . . .
« 2 » ؛
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ . . .
« 3 » .
فهميدن مقصود از اين آيات چنان كه بايد ، توقف بر دانستن مطالب علمي وتاريخي بسيار دارد ، ما تا حدى كه به آن نيازمند باشيم اشاره مىكنيم .
حاجت به تاريخ ومبدأ آن
انسان از آنگاه كه به اوّل مراتب تمدن رسيد ، حاجت خويش را به دانستن أوقات دريافت وآن را از ضروريات زندگى خود ديد . امّا در اين مرحله فقط حاجت به تعيين أوقات كارهاى خود ومعاصرين خود داشت ، آنان روز وماه وسال را براي يك نسل مىخواستند كه با هم معامله ومعاشرت داشتند . تركان قديم دورهء دوازدهساله داشتند وهر سال را به نام حيواني مىخواندند . از سال موش تا سال خوك ، چنان كه معروف است وچون يكى از آنان مىخواست بداند شتر يا گوسفندش را در چه سال مالك شد يا فلان مرتع را در كدام سال تصرف كرده ، كافى بود نام حيواني كه سال تملك به نام آن بود در خاطر سپارد
و
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) : 36 .
( 2 ) . توبه ( 9 ) : 37 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 189 .