رؤيت بودهاند رسالهء لمح البرهان شيخ مفيد رحمه اللّه است كه امروزه در دست نيست وتنها جملاتى كه ابن طاوس رحمه اللّه از آن در اقبال نقل كرده باقي است . فاضل مزبور هم پارهاى از اين مطالب را چنان كه خود تصريح كرده از اقبال نقل كردهاند . متن كامل سخن اقبال در بخش سوم اين مجموعه درج شد « 1 » . با دقت در سخن ابن طاوس ، معلوم مىشود كه برخى از مطالب اين فاضل خلاف واقع وقطعا نادرست است مانند اين سخن كه « شيخ مفيد در لمح البرهان مخالفين أحاديث عدديه واز جمله ابن داود قمّى را به گمراهى وضلالت منسوب كرده بود » . اين سخن رجما بالغيب واز بافتههاى ايشان است وبا حقيقت فاصلهء بسيار دارد ودر نقل ابن طاوس از نسبت دادن جناب ابن داود قمى به گمراهى وضلالت خبري نيست .
2 . اين سخن : « مجدّدا ابن قولويه قمى كتابي نوشت وكتاب ابن داود را رد كرد » نيز خلاف واقع ونادرست است وهيچ شاهدي بر آن از منابع تاريخي وجود ندارد .
3 . شيخ كراجكى را از جمله قائلان به عدد دانستهاند . خوب بود اشاره مىكردند كه در همين سخن مورد اشارهء ابن طاوس در اقبال - كه مأخذ ايشان است - تصريح شده كه كراجكى از اين قول برگشت وكتاب الكافي في الاستدلال را در نقد آن نوشت .
4 . ايشان نوشتهاند : « متأسّفانه فقهاى شيعه در حدود 200 سال به اين أحاديث جعلى عمل كرده وفتوا دادهاند كه از جملهء آنان ابن قولويه قمى است با شاگردانش شيخ صدوق وشيخ مفيد وشيخ كراجكى » . اين سخن اشتباهى بزرگ وخطايى فاحش است . كساني كه روزگارى قائل به عدد بودهاند بر أساس منابع موجود - از جمله اقبال - عبارتند از :
1 . ابن قولويه ؛ 2 . شيخ صدوق ؛ 3 . برادر صدوق حسين بن علي بن حسين ؛ 4 . أبو محمد هارون بن موسى أستاذ شيخ مفيد ؛ 5 . أبو محمد حسنى أستاذ شيخ مفيد ؛ 6 . كراجكى ؛ 7 . شيخ مفيد .
از اين تعداد ، شيخ مفيد وكراجكى مسلّما از اين قول عدول كردند ودر نقد آن كتاب نوشتند . شيخ صدوق نيز - چنان كه پيشتر گذشت - صريحا گفت : « صيام شهر رمضان فريضة ، وهو بالرؤية . . . ومن صام قبل الرؤية فهو مخالف لدين الإمامية » « 2 » .
هامش
( 1 ) . رؤيت هلال ، ج 3 ، ص 1544 - 1552 ، بخش سوم .
( 2 ) . الأمالي ، ص 516 ، مجلس 93 .