حديث عدد وفقهاى شيعه
يكى از فاضلان معاصر كه براي تصحيح بحار الأنوار كوشش بسيار كرده ورنج فراوان ديده است دربارهء قول به عدد وعلّت عدول عدهاى از قائلان به آن ، سخنى بس ناصواب دارد .
وى گويد :
أهل نظر مىدانند كه أحاديث عدديه در كتابهاى شيعيان به صورتهاى مختلف روايت شده است . . . متأسّفانه فقهاى شيعه در حدود 200 سال به اين أحاديث جعلى عمل كردهاند وفتوا دادهاند كه از جملهء آنان ابن قولويه قمى است با شاگردانش شيخ صدوق وشيخ مفيد وشيخ كراجكى . وهر چند أبو الحسن بن داود قمى نقّاد حديث به آنان گفت كه أحاديث عدديه قابل عمل نيست نپذيرفتند . نزاع ومخاصمه تا آن حد بالا گرفت كه ابن قولويه قمى در تأييد أحاديث عدديه كتابي تأليف كرد وأبو الحسن بن داود قمى هم كتابي نوشت وكتاب أو را ردّ كرد مجدّدا ابن قولويه قمى كتابي نوشت وكتاب ابن داود را رد كرد . . . .
بالأخره أبو ريحان بيرونى منجّم آزاده إيراني ( م 430 [ كذا ، صحيح 440 ] ) كه از ماجراى اين أحاديث با خبر شد در نوشتههاى خود كذب اين أحاديث را مدلّل كرد وگويا شيخ طوسي با الهام از بيانات أو به انكار جدّى پرداخت ودر كتب تهذيب واستبصار أحاديث عدديه را مردود شمرد واز آن پس كسى به اين أحاديث جعلى توجه نكرد واز جمله شيخ مفيد رسالهاى نوشت كه اينك به نام رساله عدديه مشهور است ودر آن با اصرار تمام اعلام كرد كه أحاديث عدديه مخالف قرآن وسنت است وقابل عمل نخواهد بود . با آنكه قبلا كتابي نوشته بود به نام لمح البرهان ، ودر آن كتاب ، مخالفين أحاديث عدديه واز جمله اين داود قمى نقّاد حديث را به گمراهى وضلالت منسوب كرده بود . ( الإقبال ، ص 5 ) « 1 »
متأسفانه در روزگار ما پرتوپلاگويى وسربههوانويسى چندان رواج دارد كه آدمي متحيّر مىشود چه كند ! از جمله اين سخن كه اشكالات متعددى بر آن وارد است :
1 . گذشته از آثار شيخ صدوق ، قديمترين منبع دربارهء اينكه چه كساني قائل به عدد يا
هامش
( 1 ) . كيهان فرهنگى ، سال 3 ، ش 11 ( بهمن 1365 ) ص 30 .