است ؛ چون رؤيت محض معتبر نيست بلكه به خاطر ثبوت هلال است ؛ پس وقتي با حساب قطعي هلال ثابت گردد ، بايد به آن عمل كرد وبسيارى از دانشمندان مذاهب چهارگانه واماميّه وابن عربى و . . . بدان پايبنداند ، لذا ابن عربى مىگويد : عدّهاى عمل به حساب حركت ماه وخورشيد را جايز مىشمرند ومن نيز چنين مىگويم . بنابراين ، وجوب روزه وافطار با حساب جايز است به دو شرط :
اوّل : اين كه أهل حساب گروهى باشند كه به خطا نكردن آنان اطمينان وعلم وجود داشته باشد .
دوم : كمك گرفتن از حساب تنها هنگامى كه هوا را ابر گرفته ، روا است نه در هواي صاف ؛ چون حديث « فاقدروا له ثلاثين » وحديث « فأكملوا العدّة ثلاثين » بر اين شرط دلالت دارد .
مسلمانان نيز بر اين كه ماه عبارت از فاصله زماني بين دو هلال است ، اجماع دارند واين فاصله با حساب ونجوم ورصد قابل دسترسى است به ويژه كه ما مىدانيم ليله القدر در طول سال يك شب است وروز عيد يك روز و . . . وقول به اختلاف مطالع وآفاق را جز تعداد اندكى ذكر نكردهاند كه پارهاى از أصحاب شافعي از جمله آنان به شمار مىروند ، با اين كه امام شافعي طرفدار اختلاف مطالع وآفاق نيست ؛ زيرا روايات مىگويند هرگاه در يك شهر ماه ديده شد ومردم روزه گرفتند ودر شهر ديگر روزه نگرفتند قضاى آن روز بر آنان واجب است ؛ بنابراين ، ديد بيشتر مذاهب بر يگانگى هلال وآفاق ومطالع است ؛ حتّى نزد شافعيه .
امّا حديث كريب كه به ظاهر دلالت بر عدم اتّحاد آفاق دارد وأحاديث وأقوال ديگر در اين باره هم قابل قبول نيست ؛ زيرا حديث كريب مرفوع است . واحتمال دارد كه پذيرفته نشدن حديث كريب به خاطر فسق وخروجشان بر امام بر حق وجنگ آنان با أهل بيت عليهم السّلام وكمك به معاوية باشد آنان كه بر امام بر حق علي عليه السّلام شوريدند ، آن گونه كه نووى وديگران ذكر كردهاند ؛ به ويژه در روزگار معاوية ، به دروغ شهادت مىدادهاند چنان كه قضية جمل وناقة آن را روشن مىكند . وهم چنين أحاديث فراوانى كه به دست حديثسازان ساخته شده وهمه به مناقب معاوية پرداختهاند . نيز احتمال دارد نپذيرفتن قول كريب براي اين بود كه شهادت يك نفر كم بود ، بلكه بايد در گواهى به رؤيت هلال دو نفر عادل باشند .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3590
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٥٩٠