الف ) معرّفيهاى تفصيلي
1 . أحكام الاختلاف في رؤية هلال ذي الحجّة *
عبد الرحمن بن أحمد بن رجب حنبلي ( 736 - 795 ) دكتر عبد الله بن عبد العزيز الجبرين محقّق اين اثر پس از بررسى نسخههاى مختلف ، روش تحقيق خود را ضمن أموري بيان كرده وسپس به سرگذشت مؤلّف پرداخته وأو را بسيار ستوده است .
نويسندهء رساله تاريخ ختم آن را 784 نوشته است . سبب تأليف رساله اين بوده كه شب سىام ذىقعده هوا ابرى بوده ومردم ماه ذىقعده را سى روز برآورده كردند ؛ ولى برخى از مردم گفتند هلال ذي حجه را ديدهاند وحاكم از آنان نپذيرفت ، لذا گروهى روز نهم ذي حجه را دهم حساب كردند وقرباني نمودند وروزه نگرفتند به گمان اين كه اين روز دهم ماه ذي حجه وروزهء آن حرام است .
نويسنده گويد : برخى گفتهاند : هرگاه در روز عرفه شك داشته باشيم نمىتوانيم روزه بگيريم به احتمال حرمت روز دهم . وبرخى ، بنا به روايت عايشه ، وروايتي از پيامبر صلّى اللّه عليه وآله به شك اعتنا نكرده وروز عرفه را مسلّم گرفته وبه جواز روزه فتوا دادهاند ؛ زيرا أصل اين است كه روز دهم نباشد ، به گونهاى كه هرگاه در شب سىام ماه رمضان شك شود كه هلال شوّال طلوع كرده يا نه ، أصل اين است كه طلوع نكرده وروزه گرفته مىشود .
امّا اين كه از ديرباز يوم الشك را - يعنى روزى كه شك شود از ماه رمضان است يا آخر شعبان - روزه مىگرفتهاند ، فقط براي احتياط بوده است .
هامش
( 2 ) * . تحقيق دكتر عبد الله بن عبد العزيز الجبرين . رياض ، مجلّة البحوث الإسلاميّة ، شماره 41 ( 1415 ه ) ، ص 235 - 282 .