وى مىنويسد : مىدانيم كه ما دو گونه وقت داريم ، يكى عام وديگرى خاص . وقت عام مانند روز جمعه ، عرفه ، عاشورا و . . كه براي همه مناطق يكى است ؛ واين گونه نيست كه براي أهل حجاز جمعه وبراي مغرب پنج شنبه باشد .
وديگرى وقت خاص ، وآن بدين گونه است كه مثلا زوال اين شهر با زوال شهر ديگر فرق دارد ؛ بنابراين ، دو شهر كه يك عرض جغرافيايى دارند نمىتوانند در زوال يكى باشند ؛ امّا هلال جز يك دقت ندارد كه همان وقت عام است . پس هرگاه در شهري هلال ديده شد براي شهرهاى ديگر وبلكه بر تمام دنيا كفايت مىكند وماه آغاز شده است درست مانند روز جمعه . جز اين كه در ساعتهاى روز با هم يكى نيستند . پس هرگاه در حجاز مثلا ماه ديده شود چند ساعت بعد در مغرب نيز رؤيت مىشود ؛ از اين رو ، فلكشناسان مىگويند اجتماع خورشيد وماه با اختلاف نواحي وشهرها وكشورها متعدد نخواهد شد ؛ بلكه يك اجتماع صورت مىپذيرد وماه جديد آغاز مىشود به چند دليل :
اوّل : دين اسلام روزه ماه مبارك رمضان را براي ما واجب كرده وما مىدانيم ماه عبارت است از مدت وفاصله بين دو هلال .
دوم : قرآن مجيد نيز فرموده است :
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ
« 1 » ، ويكى از معاني « شهد » علم است ، يعنى هر كس از شما به ماه رمضان علم پيدا كرد بر أو واجب است ، روزه بگيرد .
سوم : پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فرمود : « هرگاه هلال را ديديد روزه بگيريد واگر چنانچه دگر بار آن را ديديد ، افطار نماييد واگر هوا ابرى بود سى روز روزه بداريد » .
اجماع نيز دلالت دارد بر اين كه هرگاه دو نفر عادل به رؤيت ماه گواهى دادند ، بر ميليونها انسان واجب است روزه بگيرند ويا افطار نمايند . پس دليلي ندارد كه هر كشورى به رؤيت خود اكتفا نمايد ؛ بلكه چنين نظري با چند دليل باطل است .
افزون بر اين ، حكم صيام وافطار وابسته به رؤيت نيست بلكه به ظهور ووجود هلال بستگى دارد . امّا رؤيت فقط راهى است براي يافتن هلال وديدن آن ورؤيت هلال موضوعيّت ندارد .
عمل به حساب : بسيارى از فقيهان وپيشوايان بر آناند كه بايد به حساب واثبات ماه به قول منجّم وحاسب عمل كرد . مرجع اين امر اعتبار حساب وعدم حصر حكم به رؤيت
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) : 185 .