مىپذيرد ؛ بنابراين ، قرآن كه مىفرمايد :
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ
« 1 » از معاني « شهد » رؤيت وعلم است كه در حساب فلكى علم حاصل است ، به خلاف رؤيت با چشم كه از ديرباز دست خوش شك وكذب قرار گرفته ، ويا ضعف باصره در آن دخالت داشته است ؛ بنابراين ، لازم است با حساب به دست آورند تا از اين گرفتارىها برهند .
در قرآن نيز كلمه رؤيت ووابستههاى آن 72 بار آمده وكلمه بصر ( ديدن با چشم ) 29 بار ؛ يعنى رؤيت بيش از بصر است ؛ چون بصر جزئي از رؤيت است ، جايز نيست بر جزء ( ديدن با چشم ) پافشارى كنيم وكلّ ( رؤيت ) را كنار بگذاريم . با اين همه ، أدله نقلي را نيز نبايد از نظر دور داشت مانند : « صوموا لرؤيته ، وأفطروا لرؤيته » . هنگام نزول قرآن دسترسى به حساب دقيق براي مردم مشكل بود ، لذا رؤيت تنها مرجع به شمار مىآمد ؛ از اين رو ، مذهب « مالكي » ديدن دو شاهد عادل را شرط مىداند . خيلىها معتقداند يك خبر عادل هم كفايت مىكند . حنفىها نيز درباره يك شاهد عادل اختلاف دارند ، بلكه دو نفر رجحان دارد ، چنان كه شافعيه نيز اين گونه اعتقاد دارند . نويسنده در فصل سوم به شبهات وپاسخ آنها پرداخته وبرخى از أحاديث مشكل را معنا وبيان كرده واختلاف آفاق ومطالع را بررسى نموده ورتبهها ووظايف فقيه ، مفتى وقاضى را شرح داده است .
باب دوم : أدله عقلي در اثبات ماههاى عربى به حساب فلك ورصد ، تلسكوپ ، تلويزيون ، قمرهاى مصنوعى و . . . ، اينها چيزهايى را امروزه ثابت مىكنند كه در زمان قديم وجود نداشت واشاره به أمور ياد شده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فرمود : از نشانههاى قيامت است كه هلال ديده شود وگويند هلال دو شبه است « أن يرى الهلال قبلا فيقال لليلتين . . . » قبلا ، يعنى ساعتي كه هلال بعد از ولادت ديده مىشود مثلا در آمريكا ديده شود وتصوير تلويزيونى آن در مشرق زمين ( مثلا مكّه ) پخش گردد . ودر خبر ديگر مىخوانيم كه از نشانههاى قيامت سرعت پخش خبر وبزرگنمايى هلال به تمام دنيا است كه در زمان ما به وسيله ابزار پيشرفتهاى هم چون تلسكوپ بزرگ ديده مىشود وسپس بر سر تا سر جهان فرستاده مىگردد .
بنابراين ، همان طور كه براي نمازها وخسوف وكسوف وساير أمور ديني اطمينان
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) : 185 .