( 11 ) اختلاف أفق إيران وحجاز *
( سيد باقر خان هيوى ) « از تو پرسش مىكنند در باب هلالهاى ماه ، در جواب بگو : اينها علامتها ونشانههايى هستند براي تعيين روزهاى ماه وزمان حج . . . . » « 1 »
أوّلا : مجموع اشكال مختلف ماه را كه در ظرف يك ماه قمري مشاهده مىكنند « اهلّهء » قمر گويند .
ثانيا : ما هميشه آن قسمتى از كرهء ماه را مىتوانيم رؤيت كنيم كه هم جزو نيمكرهء مرئىّ خودمان باشد وهم جزو نيمكرهاى كه از آفتاب مستنير مىگردد . چه ، ماه جسمي است كدر وتاريك كه از خود داراى نور وفروغى نيست ولى نيمى از آن كه به سمت آفتاب است از آن كسب نور مىكنند .
ثالثا : اين قضية در هيئت ثابت ومحقّق است هلالي كه ما از كرهء قمر مشاهده مىكنيم ، همواره زاويهء رأسش برابر است با طول نجومى قمر از شمس . « 2 »
هامش
( 3 ) * آية اللّه طالقانى در سفرنامهء حج خود گويد :
« براي آنكه حساب دقيق اختلاف أفق إيران وحجاز براي همه واضح شود ، از جناب آقاى سيد باقر خان هيوى كه از اساتيد هيئت ومردان باتقوا مىباشند درخواست نمودم شرح مختصرى راجع به اين موضوع بنگارند كه ايشان هم اين درخواست را أجابت نمودند » . اين مقاله ، در پاسخ به درخواست ايشان مكتوب شده ، ودر سفرنامه حج آية اللّه طالقانى : به سوى خدا مىرويم ، ص 188 - 193 چاپ شده است .
( 1 ) بقره ( 2 ) : 189 .
( 2 ) طول نجومى هر دو كوكب عبارت از قوسي از منطقة البروج است كه واقع باشد ما بين دونيمدايرهء عظيمى كه بر دو قطب منطقة البروج ومركز آن دو كوكب بگذرد .