مادامىكه ماه تا ارتفاع بيش از 4 / 10 درجه نرسد رؤيت نمىشود . بعضي از منجمان غربى هم از اين روش براي پيشبينى رؤيت استفاده مىكنند ولى اين ضابطه هم تقريبي است وحكم قطعي به دست نمىدهد .
حتى در مواقعى كه ارتفاع واختلاف سمت محاسبهشدهء ماه به مقادير منحنى نزديك باشد ، پيشبينى اينكه هلال ديده مىشود يا نه ، مشكل است . بنابراين ، چه در اين روش وچه در روش قبل ، به رغم محاسبات لازم ، پيشبينى رؤيت يا عدم رؤيت ماه دشوار است .
در اين گونه موارد است كه اختلافاتى بين تقاويم ديده مىشود .
يكى از موارد اختلاف بين تقويمنويسان در شعبان گذشته بود . بعضي أول شعبان را روز چهارشنبه وبعضي ديگر روز پنج شنبه گرفته بودند . به تعبير ديگر بعضي رجب را 29 روز وبعضي 30 روز به حساب آورده بودند ( البتة در ابتداى ماه رمضان گذشته اختلافى نبود ) . وضعيت ماه در غروب روز سه شنبه 29 رجب مطابق با 15 بهمن 1370 ( يعنى شب سىام رجب ) به أفق تهران چنين بود : بعد سوى : 5 / 8 درجه ، بعد معدل : 5 / 11 درجه وارتفاع قمر بدون به حساب آوردن شكست نور واختلاف منظر 9 درجه بود . اختلاف سمت ماه با خورشيد نيز 1 درجه . بنابراين ، طبق ضوابطى كه گفتيم ، نبايد حكم قطعي به رؤيت داده مىشد . در قديم هم گاهى تقويمنويسان حكم قطعي به رؤيت نمىدادند وبنا را بر ديده شدن يا نشدن هلال مىگذاشتند ودر تقويم مىنوشتند كه احتمال خلاف آنچه گفتهاند وجود دارد .
در اين موارد از طريقههاى شرعي موجود ( رؤيت هلال يا شهادت دو عادل ) أول ماه براي مردم اثبات مىشد . اما امروزه اين روش متروك شده است وچون كميسيونى براي نوشتن يك تقويم دقيق وجود ندارد تقويمنويسان هر كدام يك وضعيت را قطعي تلقى مىكنند . اما اگر يك مجمع براي بررسى صحت وسقم اين امر وجود داشته باشد مىتوان دقت بيشترى به خرج داد .
در موارد ديگرى هم ممكن است اختلافاتى در تقويم پيش بيايد . به عنوان نمونه در تقويم شوال وذىقعده امسال ، منجمين اختلافى نداشتند ولى در تقويم رسمي نابسامانى ايجاد شد . در تاريخ جمعه 29 ماه رمضان ( 14 فروردين 1371 ) هنگام غروب خورشيد رأى به رؤيت داده شد . در حالي كه بعد سوى 4 درجه و 57 دقيقه بود وبعد معدّل 7 درجه
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3009
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٠٠٩