ج ) مناسك حجّ *
[ 256 ] - ششم آنكه ، هرگاه در پيش قاضى عامّه هلال ثابت شود وحكم كند ، ودر پيش شيعه شرعا ثابت نشده باشد ، لهذا روز عرفه نزد عامّه ، روز هشتم باشد در پيش شيعه .
پس اگر ممكن است مخالفت ايشان در بيرون رفتن به سوى عرفات - كه روز خروج ايشان است از مكّه - يا ممكن باشد ماندن شب آن روز در عرفات تا فردا - كه روز عرفه است - يا رفتن وبرگشتن فردا پيش « 1 » از غروب آفتاب ، به جهت ادراك وقوف اختياري عرفه ، يا بعد از غروب آفتاب « 2 » ، به جهت ادراك اضطراري آن ، اگر متمكّن نشود از مراجعت قبل از آن . پس واجب است كه چنين كند ، تا ادراك وقوف اختياري يا اضطراري نمايد ، از آنجا به مشعر رفته ، ادراك آن نيز نمايد ، واعمال روز عيد را در منى به عمل آورد [ اگر چه نسبت به آنان روز يازدهم است ] .
واگر ممكن نشود ادراك وقوف عرفه أصلا ؛ پس اگر ممكن است ادراك وقوف مشعر الحرام ، پس آن نيز كفايت مىكند وحجّ أو صحيح است ، وإلّا حجّ أو در آن سال فاسد خواهد بود .
الحاصل ، تقيّه « 3 » در اين مقام ، مصحّح عمل نمىشود « 4 » على الأحوط « 5 » الأقوى « 6 » . واللّه العالم .
هامش
( 7 ) * مناسك حجّ ، ص 300 - 301 . با حواشي 22 تن از فقهاى شيعه ، اعني : آيات عظام ذيل :
1 . حاج ميرزا محمّد حسن شيرازي 2 . آخوند مولى محمّد كاظم خراساني 3 . سيد محمّد كاظم طباطبائى يزدى 4 . سيد محمّد حسينى فيروزآبادى 5 . حاج شيخ عبد الكريم حائري يزدى 6 . سيد محمّد تقى موسوى خوانسارى 7 . سيد محمّد حجّت كوه كمرى تبريزى 8 . حاج آقا حسين طباطبائى بروجردي 9 . شيخ محمّد امامي خوانسارى 10 . حاج ميرزا أبو الحسن حسينى قزوينى 11 . حاج سيد احمد موسوى خوانسارى 12 . حاج شيخ جعفر ( تسترى ) شوشترى 13 . حاج ميرزا حسين خليلي تهرانى 14 . حاج سيد إسماعيل صدر 15 . ميرزا محمّد تقى شيرازي 16 . شيخ محمّد تقى ( آقا نجفي ) أصفهاني 17 . سيد أبو الحسن موسوى أصفهاني 18 . شيخ عبد النبي نجفي عراقي 19 . شيخ محمّد على معزّى دزفولى 20 . حاج سيد محمود حسينى شاهرودى 21 . حاج سيد محمّد رضا موسوى گلپايگانى 22 . حاج شيخ ميرزا محمّد على اراكى ( قدّس اللّه أسرارهم ) .
( 1 ) . آية اللّه بروجردي : يا بعد از زوال ، پيش از غروب آفتاب ، بر فرض عدم تيسّر اوّل .
( 2 ) . آية اللّه گلپايگانى : قبل از غروب با عدم تمكّن اوّل .
( 3 ) . آية اللّه دزفولى : ترس از مخالفان ، سبب سقوط قضا نمىشود .
( 4 ) . آية اللّه گلپايگانى : بنابر أحوط در صورت احتمال رؤيت ، وبنابر أقوى در صورت علم به خلاف . واللّه العالم .
( 5 ) . آية اللّه أبو الحسن حسينى : اطلاق كلام ، محل اشكال است .
( 6 ) . آية اللّه سيد محمّد كاظم طباطبائى يزدى وآية اللّه بروجردي : أقوى بودن ، محلّ تأمّل است .