گرديد - در اوّل شب - امتداد آن تا يك دور وگردش كرهء زمين ( 24 ساعت ) گسترش دارد .
برخى ديگر از اين دسته روايات عبارتند از مطلقات گذشته ، همچون :
1 . صحيحهء منصور بن حازم ؛
2 . صحيحهء هشام بن حكم ؛
3 . صحيحهء أبي بصير از امام صادق عليه السّلام ؛
4 . صحيحهء إسحاق بن عمّار از امام صادق عليه السّلام ؛
5 . صحيحهء عبد الرحمن بن أبي عبد الله ؛
6 . در كيفيت صلات عيد وقربان از جمله تكبيرات .
امّا اين كه در قول اوّل گفته شد : « رؤيت به نحو صفتيّت » جزء موضوع قرار مىگيرد وبر اين پايه اگر در يك شهر رؤيت گشت ، موضوع رؤيت بر پايه حكومت ، به شهرهاى مجاور گسترش مىيابد ، ولى به شهرهاى دور گسترش نمىيابد ، لذا بايد اطلاقات مقيّد گردند ، سخنى است كه از ساحت وعرصه تحقيق دور است ؛ زيرا :
اوّلا ، قرآن مجيد دالّ بر آن است كه واژههاى استعمال شده در قرآن وأحاديث همه به ظهور عرفى خود باقي مانده وهيچگاه عرف متشرّعه از آنها « موضوعيّت » استفاده نمىكند ، بلكه به ظاهر طريقي وكشفى خود باقي است . آياتي چون
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ
. . .
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ . . .
« 1 » همين طور واژهء « شهر » ( ماه ) يك مفهوم عرفى دارد واز مستحدثات شرع نيست ، عرف از « شهر » ماه مىفهمد نه « رؤيت ماه » ، ماه امر واقعي تكويني است ورؤيت در آن نقشى ندارد . بنابراين ظهور آيات وروايات همه طريقي وكشفى است .
ثانيا ، حديث پيامبر صلّى اللّه عليه وآله كه فرمود : « صم لرؤية الهلال وأفطر لرؤيته » در مقام لزوم احراز ماه است ونبايد به امتثال ظنّى يا احتمالي اكتفا شود ، چنان كه ذيل صحيحهء محمد بن مسلم فرمود : « وليس بالرأي ولا بالتظنّي ولكن بالرؤية » « 2 » ، همچنين در
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) : 183 - 185 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 289 - 290 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 11 ، ح 11 .