شود ، امّا « رؤيت » ماه « كاشف » از آن است كه ساعت يا ساعتها قبل ، قمر از تحت الشعاع خارج وداخل در محدودهء ماه جديد گشته است . بنابراين « رؤيت هلال » مانند بسيارى از عناوين همچون « علم » ، « تبيّن » و . . . « طريق وكاشف » از واقع است ، نه اين كه تنها رسيدن به واقع بايد از طريق « رؤيت » باشد . از اين روست كه خطابات شرعي وقتي به عرف مردم القا شوند ، عرف از آنها طريق وكشف مىفهمد ، اين ظهور عرفى يكى از أصول ومسلّمات فقه است .
مقايسه رؤيت هلال به كسوف نيز صحيح نيست ؛ مثلا گفته شود : همچنان كه در هر ناحية كسوف واقع شد أهل آن ناحية مأمور به صلات كسوف هستند همان گونه هم در هر أفق هلال رؤيت گشت تنها أهل آن ناحية مأمور به حكم شرعي آن مىباشند ؛ زيرا روايات به عنوان دليل وحجّت شرعي تصريح مىكند كه در هر بلد وشهري خورشيد گرفت « تنها أهل همان شهر » مأمور به صلات كسوف هستند .
اطلاق روايات گذشته دليل است بر عدم لزوم اشتراك آفاق ، پس اگر هلال در يك شهر رؤيت گردد براي همه شهرهاى كرهء زمين كفايت مىكند . همچنين ساعتهاى قبل از رؤيت تا هنگام خروج از تحت الشعاع از ماه جديد به شمار مىرود ، در اين عرصه فرقى ميان ماه روزه وذو الحجّه وغير آنها نيست . از اين رو اگر هلال ماه مثلا در اسپانيا رؤيت گشت نمىتوان گفت در تهران هنوز ماه جديد آغاز نشده است ، وفرقى نيست كه تهران روز باشد واسپانيا شب ويا بر عكس ؛ زيرا پديدهء روز وشب ربطى به هلال ندارد . بنابراين ، هلال بر همه كرهء زمين هلال است ، چه اسپانيا ، چه تهران ، البتة كه ابتداى حساب بايد از نخستين شبى باشد كه ماه ديده شده است .
صحيحهء حمّاد نيز بر اين مطلب دلالت دارد ، امام صادق عليه السّلام فرمود : « إذا رأوا الهلال قبل الزوال فهو للّيلة الماضية ، وإذا رأوا بعد الزوال فهو للّيلة المستقبلة » « 1 » .
زيرا امام عليه السّلام نسبت هلال را به شب گذشته وشب آينده مربوط دانست ، گرچه رؤيت هلال با چشم غير مسلّح در روز دشوار است . بنابراين هلال در هر نقطه رؤيت
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 280 ، أبواب أحكام شهر رمضان ، الباب 8 ، ح 6 .