مساواة ميان روزه گرفتن وافطار كردن را به سبب رؤيت هلال پيش از زوال . پس اگر رؤيت قبل از زوال در أوايل شهر رمضان است ، بايد روزه را گرفت . ودر أواخر ماه مبارك بايست افطار كرد . هر دو مفهوم از أحاديث مىشود تقييد به وجوب صوم دون وجوب الافطار ، خروج از اقتضاء أحاديث است . به جهت آنكه ما مىگوييم فرق ملاحظهء احتياط است براي صوم به اينكه در صورت حصول علّت اشتباه ملاحظهء احتياط براي صوم متعيّن است .
وامّا جواب : پس بايد فهميد احتياط دليل شرعي نيست ، ودليل شرعي هم نداريم بر وجوب احتياط ، بلى احتياط سنّت است ، اگر معارض نداشته باشد وحال آنكه در ما نحن فيه معارض أقوى هست به اينكه رؤيت هلال پيش از زوال در يوم ثلاثين من شهر رمضان - قطع نظر از دلالت صريحه يا ظاهرهء أحاديث مستفيضه بر اينكه اوّل شهر شوّال است - احتمال دارد آخر شهر رمضان باشد كه صومش واجب واحتمال دارد اوّل ماه شوّال باشد كه صومش حرام [ است ] ؛ پس احتياط علّامه در صوم اين روز ، معارض است به احتياط حرمت صوم اين روز ، ودر تعارض واجب وحرام از راه آنكه در حرام قبح ومفسده ذاتيّين هست ، در ترك واجب قبح ومفسدهء عرضيّين هست ، احتياط در اجتناب از حرام أقوى است از احتياط فعل واجب ، وبر فرضى كه أقوى نباشد ، مساوى باشند اين دو احتياط ، همان ذكر معارض به مثل كافى است در مقام ، خلاصه ، علّامه احتياط را فارق خود قرار داد .
عرض مىكنم در جواب ايشان أوّلا : احتياط دليل شرعي نيست تا فارق باشد ميان وجوب صوم دون الفطر ، ودليل هم بر وجوب احتياط نداريم . غايت معراج احتياط در شرع مستطاب سنّت است ، اگر معارض به مثل نداشته باشد وحال آنكه معارض مثلي أقلّا موجود است . پس احتياط در اينجا سنّت هم نيست تا بتواند فارق ومقيّد باشد . مقتضاى اجماع سيّد علم الهدى وحديثين حمّاد وعبيد اعتبار رؤيت قبل الزوال است در وجوب صوم ووجوب افطار هر دو ، وفرق خارج وتقييد بلا مقيّد است وحال آنكه حديث عبيد بن زراره صريح در وجوب افطار است كه آن روز را بايد افطار كرد كه امام عليه السلام فرمود :
« إذا رئي الهلال قبل الزوال فذلك اليوم من شوّال » اين مقالهء امام صريح است در افطار كه غرّهء شوّال است ، تأويل وجمع وتنزيلبردار نيست .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 606
مساهمون: رضا مختاري
ص٦٠٦