مع الإغماض عن العموم ، در حديث اطلاق قطعا هست . مقتضاى اطلاق رؤيت هلال معتبر است ، چه شب رؤيت حصول يابد وچه روز . هر دو دليل وسبب افطار است . تخصيص به شب ويا تقييد ، خلاف أصل است ، مگر آنكه مخصّص ومقيّد وارد شود وحال آنكه نيست .
در حديث تخصيص ندادند . فرمودند امام عليه السلام : « در وقتي كه رؤيت هلال كرديد » . در شب وچه در روز افطار نماييد كه امساك جايز نيست ، چون رؤيت در روز نسبت به اجزاء زمان يوم عموم دارد ، از اوّل مطلع تا به عصر ، از راه عموم امام عليه السلام ذكر تخصيص فرمود كه رؤيت از وسط نهار ويا آخرش دليل شهر جديد نيست كه افطار [ بايد ] كرد ، بلكه دليل شهر قديم سابق است ، اتمام صومش واجب است . در جزاء شرط فرمود : « فأتمّوا الصيام » .
وامّا بر استدلال ما ، پس از ظاهر وسياق حديث خارج نشديم ، ونمىشويم وبه مجاز بدون قرينه ، وتخصيص عام بدون مخصّص قائل نشديم واز حجّيّت مفهوم شرط اعراض نكرديم ودر استثناء جمله اخيريّهء حديث فوائد وثمرات داريم . موافق ظاهر مشى كرديم ومىكنيم تا تطويل بلا فائده لازم نيايد وكلام معصوم عليه السلام را به ملاحظهء ظاهر وفوائد مصون داريم از عبثيّت ولغويّت كه هيچ يك از واردات بر استدلال ايشان ، بر ما لازم نمىآيد وتمسّك به ظاهر حديث داريم كه از دلائل قول منصور خواهد بود ، بدون غلّ وغشّ كه اوّلا معصوم عليه السلام تأسيس أصل وقاعدهء عموم فرمودند ، بعد نسبت به بعضي از افراد تخصيص ذكر فرموده . ما تمسّك به اين داريم [ كه ] فرمود : « إذا رأيتم الهلال فأفطروا » اين تأسيس أصل مقتضى وجوب افطار فرداست [ وبدان ] قائليم ورؤيت در اوّل صبح فردا مقتضى وجوب افطار است ، قائل به وجوب افطاريم تا يك دقيقه به ظهر مانده ، اقتضاء وجوب دارد ومخصّص ذكر نفرمود . لهذا نيز قائل به وجوب افطاريم ؛ چون اين تأسيس عموم اقتضاء وجوب افطار در وقت رؤيت هلال [ چه ] وقت ظهر ووقت عصر [ است ] نيز ذكر مخصّص فرمود به جملهء « إن » شرطيّه كه هرگاه رؤيت هلال نكرديد مگر از وسط نهار ويا آخر نهار ، پس اتمام صيام نماييد ، قائل به تخصيص شديم واگر ذكر مخصّص در اينجا نيز نمىفرمود ، از راه عموم عرض مىكرديم ظاهر حديث اعتبار رؤيت بود وقت زوال ، وبعد از زوال نيز . ومعلوم شد كه ظاهر اين جملهء شرطيهء اعتبار رؤيت هلال قبل الزوال است ، از دو جهت : يكى آنكه امام عليه السلام ذكر مخصّص براي عموم نسبت به وسط نهار تا آخر نهار بيان كرد وعموم
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 597
مساهمون: رضا مختاري
ص٥٩٧