بايد مراد از وسط همان زمان فاصل بين الطرفين باشد يا مدلول شرعي كه زمان بعد از وسط حقيقي به اندك بعدى باشد .
وثانيا : بنابر استدلال مستدلّ كه رؤيت شب دليل افطار فرداست ، نه رؤيت روز مطلقا - چه قبل از زوال ، وچه وقت زوال ، ونه بعد از زوال - لازم مىآيد كه استثناء امام عليه السلام تطويل بدون فائده ، عبث ولغو باشد ، واين درست نيست ، بلكه محال وممتنع است .
اگر منظور امام عليه السلام موافق فهم اين مستدلّ مىباشد ، بايست بفرمايد : « اگر شب رؤيت هلال كرديد ، فردا افطار كنيد والّا بايد اتمام صيام نماييد تا شب » واين استدلال از اين راه واز راه منافى سوق كلام امام عليه السلام واز راه آنكه حكم مفهوم شرط آن جناب بالكليّه سقوط مىيابد ، موهون وخلاف ظاهر است ، نبايد گوش داد ، بلكه از راه قواعد عقليّهء عدليّه مجوّز محال است ؛ كه كلام امام عليه السلام تطويل بدون فائده ولغو وعبث خواهد شد ، باطل وفاسد است .
وثالثا : اين استدلال مستلزم عدم احتياج به ذكر كلام امام عليه السلام - كه فرمود در آخر « وإن غمّ عليكم فعدّوا ثلاثين ليلة ثمّ أفطروا » - وباعث لغويت وعبثيت ، وبدون فائده [ بودن ] اين كلام نيز خواهد بود واين باطل [ است ] .
پس استدلال موهون وباطل كه مستدلّ بيان كرد كه رؤيت هلال در شب دليل افطار فردا است واگر در شب رؤيت نشود ، فردا امساك واتمام صيام است تا شب ، هر چند رؤيت در روز قبل از زوال باشد . حاصل اين استدلال كه فردا بايد امساك واتمام صيام كرد تا عدد سى روز تحصّل بايد ودوباره بفرمايد امام عليه السلام واگر ابر وغبار مانع رؤيت شود ، تعداد سى نماييد ، تكرار خواهد بود وكلام امام بدون فائده ، وآنكه در مقام بيان احكام ومحلّ حاجت ، جايز نيست . واز نصفت ودقّت نظر واصغاء تثاقل مكن كه اين استدلال همه خلاف سياق كلام ومجاز بلا قرينه وارتكاب خلاف ظاهر حديث ومستلزم سقوط اعتبار مفهوم شرط بالكليّة [ است ] كه در كتب أصول خود ، مستدلّان مفهوم شرط را حجّت مىدانند ، به حكم تبادر وبه حكم امتناع عقلي از راه خلوّ كلام معصوم عليه السلام از فائده وحكمت وعبثية ولغويت استثناء وجملهء ما بعده وآنكه در صدر حديث فرمود : « إذا رأيتم الهلال فأفطروا » . « ليلة » در حديث نيست . از راه حذف متعلّق ، عموم دارد ، چه شب وچه روز ،
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 596
مساهمون: رضا مختاري
ص٥٩٦