وامّا حديث از حيثيّت متن دلالت ، پس متشابه ومضطرب الدلالة است ، بعد از تعمّق ظاهر در اعتبار رؤيت قبل الزوال است ؛ پس دليل قول اوّل خواهد بود ، نه دليل قول دوم .
به عبارت واضحه : حديث ضعيف الدلالة است بر مدّعاى قائلين به قول دوم . نهايت تشابه را دارد ، هيچ ظهورى بر اين قول ندارد ، بلكه ظهور در اعتبار رؤيت قبل الزوال دارد ، بعد از تأمّل تامّ به اينكه محمّد بن عيسى ، سائل مكاتب در عريضهء خود نوشت : به اعتبار ابر ، هلال شهر رمضان مشتبه شده بر ما ، به سبب منع ابر ، شب رؤيت هلال شهر رمضان نشده ، فرداى اين شب از راه زوال مانع ، روز سىام شعبان باشد ، رؤيت هلال كرديم ، فترى أن نفطر قبل الزوال إذا رأيناه أم لا ؟ أعني : رخصت مىدهى اينكه افطار كنيم ، چه پيش از زوال ، رؤيت هلال كردهايم ، كه اعتبار به اين رؤيت قبل الزوال نيست ، مثل رؤيت بعد از زوال باشد ، يا ترخيص به افطار نمىفرمايى ، از راه آنكه اعتبار به رؤيت قبل الزوال هست كه دليل ليلهء ماضيه است وكاشف است كه امروز از ماه نو است كه اوّل شهر رمضان است ، روزهاش فرض حتمي است وچگونه امر مىفرمايى در رؤيت قبل الزوال ؟ اشتباه واقع شود در غرّهء شهر رمضان ويا اشتباه واقع شود در آخر شهر رمضان وغرّهء شوّال وتكليف ما در صورت اشتباه وتحقق رؤيت پيش از زوال چه باشد ؟ وكيف تأمر في ذلك ؟
پس حضرت عسكرى عليه السلام در توقيع مبارك مكاتبه فرمود : « اتمام كنيد روزهء اين روز را تا شب واين روز را روزه داريد كه غرّهء شهر رمضان است » .
پس حكم حضرت به روزه داشتن واتمام كردن ، دليل اعتبار رؤيت قبل از زوال است ؛ پس حديث از دلائل قول اوّل خواهد بود . تعليلى كه در كلام حضرت [ است ] : « لأنّه إن كان تامّا رئي قبل الزوال » تبيين وتفسير أو را إن شاء الله خواهم كرد كه منافى جواب نشود .
خلاصه جواب حضرت در مقابل سؤال سائل ، دليل اعتبار رؤيت قبل الزوال است وآن يوم رؤيت قبل الزوال از شهر جديد خواهد بود ، چون متبادر ظاهر از سؤال سائل وقوع اشتباه در هلال ابتداء شهر رمضان است ؛ لهذا جواب اين را حضرت فرمود رؤيت قبل الزوال دليل بودن اين روز است غرّهء شهر رمضان ، چون يوم الشكّ بوده ، به قصد قربت يا متردّدا امساك كرده ، اين روزه را تمام كنى تا شب ويا آنكه قصد روزه كن ، چون وقت به
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 592
مساهمون: رضا مختاري
ص٥٩٢