الْعِدَّةَ
« 1 » هيچ دلالت ندارند بر اين قول كه اتمام صوم تا شب واكمال عدّه در شهر رمضان است . وما قائليم به اين ، ودر آيتين دلالت بر وجوب اتمام واكمال در غير شهر رمضان نيست . استعذار اوّلا از جانب ايشان كردم ، از راه عدم صحّت احتجاج به أصل وآيتين علّامه مرحوم وغير أو از أكثر قائلين اين قول تمسّك واحتجاج به استصحاب وآية نكردهاند .
جواب أصل وآية معلوم أوضح است ، احتياج به تفصيل وبسطت نيست . وبسطت را بايد در جواب سه حديث ايشان كه روايات محمّد بن عيسى ومحمّد بن قيس وجرّاح مداينىاند ، داد كه همهء قائلون اين قول احتجاج وتمسّك به آنها كردهاند .
پس بايد دانست طريق شيخ به علىّ بن حاتم قزوينى ضعيف است وخود علىّ بن حاتم توثيق صريح از علماء رجال ندارند ، مگر آنكه شيخ مىفرمايند : براي علىّ بن حاتم كتب كثيره جيّده معتمده هست « 2 » .
بارى از علماء رجال نديديم كه كسى گفته باشد علىّ بن حاتم عادل است ؛ پس مجهول الحال است .
ومحمّد بن جعفر مشترك است ميان عادل وغير عادل « 3 » . قرينهء معيّنه هم نيست ؛ پس حديث ضعيف است از حيثيّت سند ، هر چند رواة ديگر امامي عادل باشند ، نظير نتيجهء تابع أخسّ مقدّمتين ودر محمّد بن عيسى كلام طويلى است ، احتياج به ذكر آن نيست .
همان وجوه ثلاثة كه دلائل ضعف بودند ، كافىاند در اتّصاف سند به ضعف وحال آنكه يكى از آن ثلاثة كافى شافى در ضعف بود وقدح ديگر حديث مضمر است . مكاتبه « 4 » است .
مكتوب اليه كه مرجع ضمير است ، معلوم نيست . بلى به قرينه مىتوان گفت مكتوب اليه جناب امام حسن عسكرى عليه السلام است . وأكثر علماء فقه مكاتبه را ضعيف شمردهاند ، مثل اضمار .
هامش
( 1 ) . البقرة ( 2 ) : 185 .
( 2 ) . خلاصة الأقوال ، ص 95 ، رقم 23 .
( 3 ) . رجال النجاشي ، ص 372 ، رقم 1019 ، ص 373 ، رقم 1020 ، ص 376 ، رقم 1025 .
( 4 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 177 ، ح 490 .