قريب به تواتر است . اگر أحاديث رؤيت را [ كه ] مطلقه وارد شده است ، ضمّ كنيم به اين أحاديث ، قطعا متواتر خواهند بود . وهمچنين دلالت كه دلالت أحاديث ما صراحت دارند ويا ظهور ، ودلالت أحاديث قول دوم ، تهافت وضعف وتشابه دارند ، بلكه بعد از تأمّل بعضي دلالت دارند بر قول ما وهمچنين سندا كه أسانيد أحاديث ما اكثرشان صحيح وبعضي آنها موثّق [ اند ] كه موثّق هم حجّت است به حكم آية وغيرها ومرسل صدوق ، يا فتى مثل مسند است ، بلكه در نزد جمعى مرسل فقيه ترجيح دارد بر مسند ، وأسانيد أحاديث قول دوم ضعف وجهالت دارند .
اگر بگويى : ضعف أسانيد أحاديث قول دوم انجبار دارد به اجماع وشهرت ، در جواب خواهم گفت : اوّلا ما هم اجماع وشهرت داريم ، وثانيا اجماع وشهرت قول دوم أسباب وهن بسيار دارند . وأسباب قوّت وترجيح ما بر اجماع قول دوم بسيار است . عرض خواهد شد بعد از نقل أحاديث قول دوم . پس منتظر باش .
وقائلون به قول دوم - كه رؤيت پيش از زوال اعتبار ندارد ، اعني دليل براي ليلهء ماضيه نمىشود ، مثل رؤيت بعد از زوال است ، دليل ليلهء قابله خواهد بود - احتجاج فرمودهاند به وجوهى :
الأوّل : الأصل وآن عبارت است از استصحاب حالت سابقه كه پيش از رؤيت هلال پيش از زوال صوم واجب بر أو بود قطعا ، وبعد از رؤيت شك داريم از راه تعارض اخبار وامارات در اعتبار وعدم اعتبار در صورت شك ، وجوب سابق را مستصحب مىداريم .
الثاني : الآية المباركة :
أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ
« 1 » وكذا الآية الأخرى :
وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ
« 2 » .
الثالث : الأخبار الكثيرة الدالّة على المنع من الصوم والإفطار بالرأي والتظنّي والشكّ .
فرمودند : در صوم وافطار عمل به رأى ومظنّه وشك نكنيد . در صورت خفا اتمام كنيد شهر اوّل را سى روز « 3 » .
هامش
( 1 ) . البقرة ( 2 ) : 187 .
( 2 ) . البقرة ( 2 ) : 185 .
( 3 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 156 و 158 ، ح 5 و 13 .