است « 1 » ؟ ! واز أكابر اماميه حكايت شده كه أبان معتقد أنّ الأئمّة اثنا عشر .
پس نافى مطلع در صحّت مذهب وعدم اعتناء به جرح جارح معتضد بما ذكرناه وغيره قولش مقدّم خواهد بود بر قول مثبت كه حجّت نباشد . وكسى [ كه ] استقصاء كامل وتتبّع تامّ داشته باشد كثرت روايت أعاظم وثقات افاخم [ را ] كه دأب اكثرشان روايت از عدل امامي است ، تأمّل نخواهد كرد در عدالت واعتقاد ابان در أئمّهء اثنى عشر ، بر فرض ناووسيّه [ بودن ] أو عدالت به معنى اعمّ را دارد [ و ] همين قدر در حجّيّت حديث كافى است كه موثّق مثل صحيح خواهد بود . وناووسيّه كسانىاند [ كه ] قائلند به امامت ، تا به جناب صادق عليه السلام .
در امامت آن جناب واقفونند ومعتقدند به حيات آن جناب كه حىّ است ، نمىميرد تا ظاهر شود امر أو ، وجناب قائم مهدى عليه السلام را گفتهاند كه جناب صادق ( عليه الصلاة والسلام ) است .
وأمّا إسحاق بن عمّار به قرائن كثيره منها : رواية أبان بن عثمان عنه ؛ پس أو إسحاق بن عمّار بن حيّان است . وإسحاق بن عمّار بن حيّان ، عادل امامي است « 2 » كه ابان روايت عديده از اين دارد در تهذيب واستبصار وغيرهما . وروايت از إسحاق بن عمّار بن موسى أبو اليقظان الساباطي ندارد وبعضي از أكابر فقهاء از راه اشتراك ابن عمّار در اين مقام ، ميانهء ابن حيّان كوفي صيرفي وابن موسى ساباطى كه اوّلى صحيح المذهب امامي وثاني عادل بد مذهب فطحى [ است ] وقرينه بر تميز وتعيين چون نيست ، فرمودهاند اين حديث موثّق كالصحيح است . از جملهء اين أكابر أفاضل ، فاضل مجلسي آخوند ملّا محمّد باقر ( عطر الله مضجعه ) فرموده است : چون ابن عمّار اشتراك دارد ميان دو نفر ، يكى عدل امامي وثاني عدل غير امامي وتعيين مشكل است ، پس حديث از اين جهت موثّق مثل صحيح است « 3 » . وجمعى از علماء « 4 » رجال وفقه قائلند به وحدت اين دو نفر كه يكىاند ، تغاير ندارند . اين اشتباه بيّن كه قرائن بر تغاير بسيار است وهمچنين قرائن به اعتبار راوي وبه اعتبار مروىّ
هامش
( 1 ) . أمالي الصدوق ، ص 15 ، المجلس 2 ، ح 2 : « . . . جماعة من مشايخنا منهم أبان . . . » .
( 2 ) . رجال النجاشي ، ص 71 ، رقم 169 .
( 3 ) . اين سخن مولى محمّد تقى مجلسي رحمه اللّه در روضة المتّقين ، ج 14 ، ص 51 است ؛ وفرزندش مولى محمّد باقر رحمه اللّه در ملاذ الأخيار ، ج 6 ، ص 482 ، ذيل حديث 65 فرموده است : « موثّق » .
( 4 ) . منتهى المقال في أحوال الرجال ، ج 2 ، ص 24 - 28 ، رقم 305 .