اين حمل از سر كار شيخ ( أعلى الله مقامه ) علاوة بر آنكه ارتكاب خلاف ظاهر بدون قرينه است ، بعيد است وألفاظ مباركهء صادرهء از معصوم عليه السلام مانع اين حمل است به اينكه لفظ « فأتمّ صومه إلى الليل » امر است . امر حقيقت در وجوب ، وحملش بر استحباب وصوم شعبان مجاز است ، قرينهء صارفه مىخواهد وحال آنكه نيست .
وثانيا : ارتباط ومناسبت بين الشرط والجزاء در « إذا » الشرطيّة مقتضى وجوب صوم من شهر رمضان است وحمل صوم در حديث به صوم از شهر شعبان منافى ارتباط مذكور است . پس بنا بر حمل شيخ رئيس ، قول امام عليه السلام : « وإذا رأيته وسط النهار فأتمّ صومه » خالى از فائده خواهد بود واين محال [ است ] . پس حمل شيخ درست نخواهد بود .
وثالثا : سوق حديث دليل بودن صوم مأمور به همان صوم منهى عنه است در صدر حديث كه فرمود : « لا تصمه إلّا أن تراه » . پر واضح است مراد امام عليه السلام در نهى آن صوم به قصد شهر رمضان قبل العلم والرؤية بوده ، پس بعد از رؤيت وعلم به هلال ، همان صوم واجب مأمور به مىشود .
إسحاق بن عمّار سؤال كرد از جناب مولى الكلّ امام جعفر صادق عليه السلام : امروز بيست [ و ] نهم شعبان است ، در آسمان علّت از قبيل غيم وقتام كه ابر وغبار باشند هست . شب از راه وجود علّت در سماء ، فردا يوم الشّك است ، هلال شهر رمضان ديده نمىشود . اگر سى كم باشد ، روزه بگيريم يا نه ؟ فرمود در جواب : روزه مگير به قصد شهر رمضان ، مگر آنكه ماه را ببينى . پس اگر شهادت بدهند أهل بلد ديگر كه افقش متقارب أفق بلد تو باشد ، پس قضا كن ، ودر وقتي كه تو ديدى هلال را در وسط نهار پيش از زوال ، پس تمام بكن روزهء آن روز را تا شب .
پس آن صوم منهى عنه پيش از رؤيت وعلم به أو ، بعد از رؤيت واجب است . حكم به اتمام فرمود .
وهمين هفت از أحاديث كه ظاهر وصريحاند در مدّعى وأسانيد أكثر آنها صحيح ، وبعضي موثّق كالصحيح ، ومرسل رئيس المحدّثين در فقيه مثل مسندش حجّت است ؛ بس است ما را در اين قول مفصّل مختار .
وأحاديث قول دوم تكافؤ ندارد با أحاديث ما معارضه كنند ، نه در كثرت كه أحاديث ما
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 587
مساهمون: رضا مختاري
ص٥٨٧