ديگر از حلبى « 1 » ، وبه سند موثّق از مفضّل « 2 » ، وبه سند مجهول از عمر بن ربيع بصرى « 3 » منقول است ، واين راويان همه از آن حضرت به همين نهج روايت نمودهاند .
پس اين حديث در حقيقت سه حديث [ است ، يك حديث ] صحيح ويك حديث موثّق ويك حديث مجهول است ، وچون در اين أحاديث امام عليه السلام نهى فرموده از قضا كردن روزهء يوم الشكّ مگر هرگاه شهادت دهند از براي مكلّف ، گواهان بر ديدن هلال ودر صورت محلّ نزاع ، نه چنين است كه گواهان نزد مكلّف شهادت داده باشند ، بلكه نزد حاكم شهادت دادهاند يا حاكم خود ديده است وكسى نزد أو نيز شهادت نداده است ، پس به مقتضاى عموم مستثنى منه ، نهى از وجوب قضا ، شامل اين صورت نيز مىشود وچون قضاى آن واجب نباشد ، روزهء آن واجب نيز نيست ، وهو المطلوب .
دويم : شيخ طوسي ( عليه الرحمة ) أيضا به سند صحيح از منصور بن حازم روايت كرده كه حضرت امام جعفر صادق ( صلوات الله عليه ) فرمودند :
صم لرؤية ، الهلال وأفطر لرؤيته ؛ فإن شهد عندك شاهدان مرضيّان بأنّهما رأياه ، فاقضه . « 4 »
يعنى : روزه بدار وافطار كن [ اى منصور ] از براي ديدن هلال . پس اگر شهادت دهند نزد تو ، دو شاهد پسنديده - يعنى عادل - به اينكه ديدهاند هلال را ، پس قضا كن آن را ، يعنى يوم الشكّ را .
وبه سند صحيح ديگر ، روايت كرده كه هشام بن الحكم از آن حضرت روايت نموده :
إنّه قال : فيمن صام تسعة وعشرين ، قال : « إن كانت له بيّنة عادلة على أهل مصر أنّهم صاموا ثلاثين على رؤية ، قضى يوما » « 5 » .
يعنى : آن حضرت فرمود - در باب كسى كه بيست ونه روز روزه داشته باشد - آن كه اگر أو را گواهان عادل باشد كه گواهى دهند بر أهل شهري كه روزه داشتهاند ايشان سى روز تمام را براي ديدن هلال ، قضا كند روزى را .
هامش
( 1 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 162 ، ح 455 .
( 2 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 155 - 156 ، ح 430 .
( 3 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 163 ، ح 460 .
( 4 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 157 ، ح 436 ؛ الاستبصار ، ج 2 ، ص 63 - 64 ، ح 205 .
( 5 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 158 ، ح 443 .