فقيهان - نظر مشهور - عمل كردند نه به نظر مقلّد خود ، قابل تحمّل نباشد .
مشكل علمي ديگر كه تنها بر أساس مبناى مشهور فقها رخ مىنمايد نه بر مبناى آية الله خوئى ومانند ايشان يعنى عدم اشتراط اتحاد آفاق ، اين است كه معمولا در سراسر إيران وديگر كشورهاى اسلامى يك روز عيد واوّل ماه قمري اعلام مىشود ، در حالي كه در برخى از ماهها ، هلال فقط در قسمتى از كشور قابل رؤيت است نه همهء آن . بنابراين ، بر مبناى كساني كه مىگويند اگر هلال در نقطهاى رؤيت شد فقط در نقاط هم أفق آن ماه حلول مىكند نه ساير نقاط ، بايد در قسمتى از كشور يك روز ، ودر قسمت ديگر روز بعد اوّل ماه باشد . مثلا هلال اگر در اهواز رؤيت شد ودر مشهد أصلا قابليت رؤيت نداشت آيا مىتوان در إيران يك روز را عيد اعلام كرد ؟ استفاده از تلسكوپ ودوربين ومعتبر دانستن آن هم اين مشكل را حل نمىكند ؛ زيرا مثلا در شامگاه 29 شعبان 1423 برابر با 14 آبان 1381 ، خط رؤيت هلال ماه مبارك رمضان با چشم مسلّح از شهر آبادان در استان خوزستان وروستاى بيگدگ در استان سيستان وبلوچستان عبور مىكرد ؛ يعنى براي همهء نقاط پايينى خط رؤيت هلال مذكور ، هلال تنها با چشم مسلّح رؤيتپذير ، ودر نقاط فوقانى خط مذكور حتى با چشم مسلح رؤيتناپذير بود . « 1 »
بنابراين ، با اعتبار رؤيت با چشم مسلّح هم اين مشكل حل نمىشود . امّا بر مبناى مرحوم آية الله خوئى رحمه اللّه در اين زمينه مشكلى وجود ندارد . بايد ديد طبق مبناى ديگران چه بايد كرد . آيا حاكم اسلامى ، براي رعايت مصلحتى اين چنين با اهميت ، مىتواند در چنين مواقعى بر طبق مسلك غير مشهور - وبر خلاف نظر خود - در سراسر كشور يك روز را عيد اعلام كند ؟
براي كاهش اختلاف بين كشورهاى اسلامى در اعلام أعياد - ونيز به دلايلى ديگر - برخى تدوين تقويم هماهنگ اسلامى براي همه جهان بر أساس ماههاى قمري را پيشنهاد كردهاند :
. . . براي تدوين « تقويم اسلامى » مبتنى بر ماههاى قمري مىتوان آغاز ماه را در منطقهاى كه هلال در آن قابل رؤيت است اختيار كرد . سپس در مناطقى كه هلال در
هامش
( 1 ) . ر ك : تحقيقات اسلامى ، سال 15 ، شمارهء 2 ، وسال 16 ، شماره 1 ، ص 91 - 93 ، « بررسى علمي رؤيت هلال . . . » .