أصول از جملهء فحول محسوب مىگردد ودر حديث وتفسير ورجال وكلام نيز نخستين شخص تبريز است ، بلكه تمام آذربايجان ؛ واعتبارش در دين ودولت واقتدارش در ملك وملّت محتاج بيان نيست . « 1 »
ايشان همهساله در شامگاه 29 ماه رمضان علماى تبريز را در منزل خود مهمان مىكرده وفطريهء آنها را هم - بر فرض ثبوت رؤيت در آن شب - مىپرداخته است ، تا مدّعيان رؤيت هلال وشهود در حضور همهء علما شهادت دهند وهمه در ردّ وقبول شهادت شهود تصميم يكسان بگيرند ودر نتيجة اختلافى پيش نيايد . بر اثر اين تدبير اختلافى در تبريز بروز نمىكرده است .
اكنون نيز اين تدبير عملي است ، بدين گونه كه مجمعى مركّب از نمايندگان مراجع عظام ( دامت بركاتهم ) « 2 » تشكيل شود وگزارشهاى رؤيت هلال در اختيار اين مجمع قرار گيرد وراجع به تأييد يا ردّ گزارشها وشهادت شهود تصميم واحدى گرفته شود وآنگاه نتيجة از طريق حكومت ونظام اسلامى به اطلاع مردم برسد .
در چنين مجمعى اگر فرضا براي نمايندگان يكى دو نفر از مراجع حلول ماه وعيد ثابت شد نه براي ديگران ، راه چاره اين است كه آن يكى دو نفر به وظيفهء شخصي خود عمل كنند ولى براي حفظ هماهنگى وحرمت مذهب تشيّع ، ثبوت هلال نزد خود را اعلام نكنند ومردم را به افطار فرا نخوانند . چون حلول يا عدم حلول ماه از موضوعات است نه از احكام شرعي ، وبيان آن براي مردم - في نفسه - نه وجوب دارد نه استحباب ، نه كمالى محسوب مىشود ونه مايهء منزلتي عند الله است . بالاتر از اين نيست كه مرجعي خود به چشم خويش هلال شوّال را رؤيت كند وهيچ كس ديگر نبيند وآن مرجع يا حكم حاكم را در حلول ماه معتبر نداند يا حكم نكند . در چنين فرضى ، وظيفهء شخصىاش افطار بر طبق رؤيت شخصي است ووظيفهء مردم ومقلّدانش روزه است وهر دو - هم مقلّد هم خود وى - به وظيفهء شرعي خود عمل كردهاند . بايد براي مردم توضيح داد كه ثبوت هلال ربطى به تقليد ندارد
و
هامش
( 1 ) . المآثر والآثار ، ص 156 .
( 2 ) . البتة برخى هم انگيزهاى براي دخالت در اين موضوع ندارند ومعتقدند اعلام حلول ماه يا عدم آن - في نفسه - نه واجب است نه مستحب ، نه اجر وثوابي دارد نه مايهء كمال است . فقط براي رفع تحيّر مردم وبلا تكليفي آنان است كه آن هم وظيفهء نظام اسلامى است .