حجاز ، كه متصدّى أمور حج مسلمين است ، مذاكره كنند كه به قضات تذكّر دهند كه امر حج چون مشترك بين تمام مسلمين است واز تمام ممالك اسلاميه به حج مىروند ومورد ابتلاى عموم است قضات در احراز رؤيت هلال تسامح روا ندارند ودقت كنند كه موجب نشود بعض حاج عالم به مخالفت حكم با واقع شوند وتكليف آنها از اين جهت مشكل شود . نسأل الله عزّ شأنه أن يوفّقنا وجميع المسلمين لأداء ما علينا وعليهم من الوظائف الدينيّة .
حسين الطباطبائي
د ) چگونگى ثبوت واعلام رؤيت هلال ذي حجه در مكّه
از جزئيات چگونگى ثبوت رؤيت هلال نزد قضات عامه در مكة ، در گذشته چندان اطلاعى نداريم ، همين قدر مىدانيم كه - چنانكه در سخن مرحوم حاج سراج انصارى گذشت - به شهادت شهود فاسق ودروغگو هم گاهى اعتماد مىكنند . همچنين حد اقلّ در دورهء عثمانيان ، در سالهايى كه ممكن بود با اعلام يك روز زودتر « حج أكبر » به نظر عامه ، تحقق يابد ، از اعلام رؤيت هلال ، يك روز جلوتر از وقت حقيقي ، ابايى نداشتهاند ، چنانكه به تفصيل گذشت .
از سوى ديگر ، مرحوم آية الله طالقانى رحمه اللّه ، به مناسبت اختلاف در ثبوت هلال ذي حجه در مكة به سال 1371 ، از قول برخى مقامات سعودى دقت واحتياط تام در اعلام ثبوت هلال را نقل مىكند . ايشان مىنويسد :
با تعبّدى كه دولت وملت حجاز به مقررات ديني واهميتى كه دربارهء امر حج دارند ، تا تحقيق كافى نشود ، اوّل ماه را اعلام نمىكنند . براي چه حج هزارها نفر را با مسامحه فاسد مىكنند ؟ ! چرا در هر سالى كه اختلاف پيش مىآيد هميشه يك روز اوّل ماه حجاز مقدم مىشود وچرا از روى مسامحه يك روز مؤخّر نمىباشد ؟ با آنكه هر چه حجّاج بيشتر در حجاز توقف كنند ، گرچه يك روز هم باشد ، براي آنها سود بيشترى دارد . آيا اين قرائن اطمينانآور نيست ؟ چنانكه آقاى مظفّر اعلم ، سفير إيران در حجاز ، پس از پايان أيام حج مىگفت : وليعهد سعودى از عمل بعضي ايرانيان دربارهء تجديد موقف متأثّر بود وگفته بود : ما چه نظري داريم كه حج مردم را فاسد كنيم ! دقت ما دربارهء اثبات ماه رمضان وذي حجه بيش از هر امرى است . تا پنجاه نفر از نقاط