نمىشود وفتواى حضرت آية الله بروجردي ( ادام الله بقاءه ) اين مشكل را آسان نموده است . « 1 »
گفتنى است كه در پنجاه وسه سال پيش ؛ يعنى در ذي حجّهء سال 1373 مرحوم آية الله حاج آقا حسين بروجردي قدّس سرّه رسما در اين باره فتواى خود را اعلام كرده است . در اين زمينه ، در نشريهء آيين اسلام ( مورّخ شنبه ، 7 ذي حجّهء 1373 ) « 2 » آمده است :
چون موضوع اختلاف أفق إيران وحجاز در بعضي سألها موجب اختلاف رؤيت هلال در دو كشور مىشد ودر اين سالها به سبب اين اختلاف ، حجّاج دچار اشكال مىگرديدند وبعضي از حجاج با اينكه اولياى أمور دولت سعودى به هيچ وجه اجازهء وقوف در عرفات را جز در روز نهم ذي حجه مطابق حكم قاضى محل نمىدهند ، بدون توجه به اختلاف أفق وامكان اختلاف رؤيت هلال ، اصرار داشتند روز بعد از وقوف عامهء حجاج ، كه مطابق حكم قاضى محل ، دهم ذي حجّه مطابق تقويم إيران نهم آن ماه محسوب مىشود در عرفات وقوف نمايند واين امر موجب توهين بلكه صدمهء جانى آنان مىگرديد . . . .
ولذا كميسيون دائمي حج ، كه در وزارت أمور خارجه تشكيل مىشود ، آقاى حاج أكبر اسماعيلنيا را براي گزارش جريان امر وروشن شدن موضوع ، حضور حضرت آية الله العظمى بروجردي ، مرجع تقليد شيعيان جهان فرستاد تا در اين باب از معظم له استفتا نمايند وتكليف حجاج در اين باره معيّن شود . اكنون متن فتواى حضرت آية الله العظمى بروجردي كه در اين باره صادر فرمودهاند به شرح زير به اطلاع عموم مىرسد :
بسم الله الرحمن الرحيم البتة اختلاف أفق حجاز با أفق إيران ممكن است موجب اختلاف رؤيت هلال وعدم رؤيت شود ، ودر مناسك هم حقير نوشتهام كه در صورتي كه حكومتى كه متصدّى امر حاجّ است به تبعيت از حكم قضات الزام كند حاج را به عمل بر طبق آن حكم ، در صورتي كه حاج مخالفت آن حكم را با واقع ندانند ، عمل كردنشان بر طبق حكم جايز است وحجّ آنها محكوم بر صحّت است . لكن مقتضى است حكومت إيران با حكومت
هامش
( 1 ) . به سوى خدا مىرويم ، ص 185 - 187 .
( 2 ) . آيين اسلام ، سال 8 ، شماره 33 ، پياپى 320 ، شنبه 7 ذي حجّهء 1373 برابر با 16 مرداد 1333 ، ص 16 .