جناب آقاى كاظم آزرى كاردار وقت إيران در عربستان نيز در گزارش شمار 709 ، در تاريخ 22 / 7 / 1331 ش . در اين باره مىنويسد :
. . . در هشتم ذي حجه ، كه در نتيجهء اختلاف رؤيت هلال دو روز اختلاف بين تقويم إيران وحجاز پيش آمد ، حجّاج سخت ناراحت شده بودند وبراي حلّ اين اشكال ووقوف اضطراري روز بعد در عرفه ، به حضرت آية الله مراجعه مىكردند وايشان مصمّم شدند در اين باب با اولياى أمور دولت سعودى مذاكره نمايند وبا وجود اينكه نظر به سوابقي كه داشتم ، تذكر دادم كه قطعا اقدام در اين باب مفيد نيست ، در نتيجهء اصرار ايشان ، ناچار دستورشان را اجرا كردم . معظّم له قبل از ظهر آن روز به بنده فرمودند :
مىخواهم پيغام مرا به مقامات محلّى اينجا برسانى ( وپيغام خود را شرح دادند ) . بنده نخست شيخ إبراهيم السليمان رئيس دفتر أمير فيصل را كه با بنده سابقهء دوستى ممتدى دارد ، ملاقاة نموده ونظر به روابط وسوابق موجود فيما بين ، موضوع را صراحتا به ميان گذاشته به أو تذكر دادم كه تفاوت هر سأله بين تقويمهاى إيران وحجاز يك روز بود ، لذا دليل اختلاف أفق قابل قبول بود ولى حالا كه اختلاف دو روز است كار بر ما مشكل شده وبايد صراحتا بگويم كه شهود امسال شما قطعا اشتباه كردهاند ، چه از نقطه نظر نجومى رؤيت هلال در حجاز ونجد ( كه در مشرق مصر واقع است ) قبل از رؤيت آن در إيران امكان دارد ، ولى قبل از موعد رؤيت آن در مصر به هيچ وجه امكان ندارد وبا بودن رصدخانهء « حلوان » در « مصر » ودقتى كه در اين باب به عمل مىآيد ، نمىتوان گفت آنها اشتباه كردهاند وجز كشور عربى سعودى ، تمام كشورهاى اسلامى به خطا رفتهاند !
پس از اين مقدّمه ، از ايشان خواستم جريان را به نحو مقتضى به أمير فيصل كه شخص روشن وفهميدهاى است برساند وهمانطور كه آية الله خواسته بودند ، محرمانه از ايشان تقاضا كند دستور دهند مأموران شهربانى مزاحم عدهاى كه روز بعد در عرفات مىمانند وشب بعد به مشعر مىروند نشوند .
نامبرده با اينكه باطنا با بنده هم عقيدة بود ، اظهار نمود ، استدلالهاى نجومى ورياضى در اينجا بىاثر است ودر مقابل حكم محكمهء شرعيه ، جز تمكين چارهاى نيست . أمير فيصل هم با بودن أمير سعود كارى نمىتواند بكند ، بهتر است در اين باب با أمير سعود مذاكره شود . . . .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة مقدمه 130
مساهمون: رضا مختاري
صمقدمه ١٣٠