اختلاف دربارهء ماه وتكليف فردا ، مهمترين مطلبي است كه در ميان حجّاج إيراني مورد بحث است ؛ در اين بين ، گفتند كه حجّاج مجاور ما كه از أهل جبال لبنان وشيعه مذهباند ، مىگويند : شب جمعه هلال را در لبنان ديدهايم . از مدعيان رؤيت كه دو نفر مرد كامل بودند ، دعوت كرديم بيايند وشهادت بدهند . چند نفر از علماى أصفهان وشهرهاى ديگر نيز آمدند تا شهادت آنها را بشنوند ! آقاى أصفهاني ، با زبان عربى شكسته ولهجهء أصفهاني ، اين دو نفر را سؤال پيچ كرد ؛ كدام سمت مشرق وچقدر از أفق بالا بود ؟ شاخكهاى ماه كدام طرف بود ؟ ! يكى از دو نفر از ميدان در رفت اما ديگرى مقاومت كرد وسؤالات را جواب گفت . فعلا اختلاف بين پنج شنبه وجمعه است .
يكى از أهل علم پرسيد : شما چه خواهيد كرد ؟ گفتم : به عقيدهء شما تكليف چيست ؟
گفت : وقتي كه ماه براي ما واز طريق خودمان ثابت نشده ، فردا نهم است . اگر بتوانيم بايد هر دو موقف را درك كنيم ؛ فردا بعد از ظهر عرفات را وفردا شب مشعر را واگر نتوانستيم ، يكى از دو موقف را . بنابراين ، بايد تا پيش از طلوع آفتاب ، مشعر را فردا شب درك نماييم . گفتم : من چنين كارى نخواهم كرد ؛ چون نه اجتهاد اين كار را لازم مىداند ونه تقليد !
مسألهء اختلاف ماه در حج ، از مسائل تازه در آمده است ! پس از رحلت رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله امسال هزار وسيصد وهفتاد ودومين « 1 » بارى است كه مسلمانها براي فريضهء حج در اين سرزمين جمع شدهاند . جز در اين سالهاى أخير ، دربارهء اختلاف ماه ؛ چه در زمان أئمة وچه پس از آن ، در ميان مسلمانان هيچ بحثي پيش آمده ؟ با آن همه اختلافات مذهبي ومسلكى كه بوده است ! از هنگامى كه وسيلهء مسافرت سريع وروابط نزديك شده ، اين اختلاف وبحث نو ظهور پيدا شده است ؛ حجّاج إيراني تقويمهاى منجّمان إيران را همراه مىآورند يا به وسيلهء مسافر وراديو مىشنوند كه فلان روز در إيران اوّل ماه بوده ودر اينجا دولت روز ديگر را اوّل ماه اعلام مىكند ،
هامش
( 1 ) . « يكمين » درست است نه « دومين » ؛ زيرا حج مرحوم طالقانى به تصريح خود ايشان در سال 1371 برابر با 1331 ش وروز حركتشان از إيران 18 ذىقعده 71 / 19 مرداد 31 بوده است . ر ك : به سوى خدا مىرويم ، ص 88 ، همچنين 1372 بار خطا و 1362 بار درست است ؛ زيرا رحلت رسول خدا در سال دهم هجرت رخ داده ، واز آن هنگام تا سال 1372 ، مىشود 1362 بار نه 1372 بار .