13 . شيخ آقا بزرگ تهرانى در سال 1364 به حج مشرف شد . آن سال نيز گرفتارى اختلاف در ثبوت هلال پيش آمد . ايشان در زندگى نامهء خود نوشتهاش به عربى ، در اين باره چنين مىنويسد :
روز سه شنبه ، اوّل ذي حجه به نظر سعوديها بود ولى به سبب ابر متراكم در مدينه ، هلال ديده نشد . . . . ما بعد از نماز عصر روز سه شنبه [ هشتم ذي حجه به نظر سعوديها ] براي حج محرم شديم . در آغاز شب چهار شنبه به سمت منا وروز بعد به عرفات رفتيم وبا سنّيان وقوف كرديم . شب همراه مردم راهى مشعر شديم وبين الطلوعين در مشعر بيتوته كرديم . سپس براي رمى جمرهء عقبه وقرباني به منا رفتيم ولى محل نشديم وروز پنج شنبه كه عيد أهل سنّت بود تا شب محرم مانديم . سپس شب جمعه دوباره به عرفات بازگشتيم وپس از وقوف اضطراري عرفات وقبل از طلوع فجر به مشعر آمديم وبين الطلوعين روز جمعه را در مشعر بيتوته كرديم . بنابراين ، وقوف اختياري مشعر واضطراري عرفه [ به نظر خودمان ] وقوفين اختياري هر دو به نظر أهل سنت را درك كرديم . روز جمعه در منا دوباره رمى وذبح وحلق كرديم . . . ودر آخر ماه ذي حجه شب پنج شنبه با وجود صافي هوا ، وبذل جهد گروهى براي استهلال ، هلال محرّم ديده نشد وذي حجه به نظر أهل سنّت سى ويك روز شد . « 1 »
14 . مرحوم آية الله سيد محمود طالقانى رحمه اللّه در سال 1371 برابر با 1331 ش به حج مشرّف شدند . ايشان ماجراى اختلاف در ثبوت هلال ذي حجه در آن سال را به طور مشروح بدين گونه گزارش كرده است :
تقويمهاى إيران روز شنبه را اوّل ماه مىدانند . منتظريم تا در اينجا چگونه خواهد شد ؟
ناگاه از طرف حكومت اعلام شد كه شب پنجشنبه ماه ديده شده وثابت شده است كه روز پنجشنبه اوّل ماه است ؛ اين خبر ميان حجّاج إيراني هيجانى ايجاد نمود . اختلاف ، آن هم دو روز ! چه بايد كرد ؟ گفتگو ميان عموم حجّاج دربارهء تكليف حج است . آنها به أهل علم مراجعه مىكنند ، أهل علم چه جواب بگويند ؟
هامش
( 1 ) . ميراث حديث شيعه ، ج 1 ، ص 416 ، 417 « زندگىنامهء خود نوشت شيخ آقا بزرگ تهرانى » .