شويم ؛ زيرا عامّه روز هفتم ذي حجه را هشتم اعلام كردند واز مكّه خارج شدند ؛ لذا براي ما ممكن نشد در مكّه بمانيم ، ما هم پس از نماز عشا محرم شده به طرف منا كوچ نموديم . أوايل شب به منا رسيديم ؛ بعضي از حاجيان إيراني كه با ما همراه بودند در منا ماندند وما به راه خود ادامه داديم . پيش از طلوع آفتاب به عرفات رسيديم . . . .
سه شنبه هشتم ذي حجه است ، در آخرين لحظات امروز أهل سنت عرفات را ترك كردند [ زيرا سه شنبه را روز نهم مىدانستند ] ، ليكن حجّاج إيراني وهندى وتمام پيروان مذهب اماميه در عرفات ماندند .
ظهر چهار شنبه نيّت وقوف در عرفات كرديم وتا غروب آفتاب در آنجا مانديم وپس از غروب آفتاب راهى مشعر الحرام شديم . . . پنج شنبه به منا رسيديم . . . سپس براي رمى جمرهء عقبه حركت نموديم . . . پس از صرف ناهار سر را تراشيده از احرام خارج شديم . « 1 »
5 . فرهاد ميرزا در سال 1292 به حج مشرف شد وچون خود أهل علم بود وموقعيت شاهزادگى نيز داشت ، زماني كه احساس كرد ممكن است اختلاف شود ، به سعيد پاشا أمير حج گفت :
من از أهل علم هستم وروز پنجشنبه را غرّه مىدانم ، اگر شما اختلاف داشته باشيد بايد عسكر بدهيد . من روز جمعه را در عرفات خواهم ماند . من علم خود ودين خود را به تقويم سالنامهء إسلامبول تابع نمىكنم .
أهل شيعه از هر ولايت وعجمها كه تقريبا پنج هزار نفر مىشدند ، از من استعلام كردند . گفتم : من امروز نخواهم رفت وأهل عجم هم مأذون نيستند بروند . همگى متابعت مرا كردند وكسى از شهر مكّه معظمه حركت نكرد « 2 » .
ولى محمل شامي ومصر يك روز زودتر - روز چهار شنبه - به منا رفتند ، وفرهاد ميرزا كه روز جمعه را عرفه مىدانست نرفت « 3 » .
هامش
( 1 ) . ميقات حج ، شمارهء 14 ، ص 168 و 169 ، « از هندوستان تا حريم يار » .
( 2 ) . سفرنامهء فرهاد ميرزا ، ص 200 .
( 3 ) . سفرنامهء فرهاد ميرزا ، ص 210 .