امسال قصد حج دارى ؟ گفتم : آرى . گفت : ترسم آن است كه در اين سال مشكل حج أكبر به وجود آيد ؛ زيرا در تقويم ، عيد قربان به اولين روز هفته افتاده است ، گروهى از شاگردان ونزديكان من قصد حج داشتند كه آنها را منصرف كردم . گفتم : نمىتوانم به تأخير بيندازم . گفت : دعاگوى شما هستم . من به حج رفتم وآن سال حج أكبر شد ، اما اختلافى در رؤيت هلال پيش نيامد . مولى ميرزا در آن محفل گفت : اگر چنين وضعي پيش آمد ، مىتوان با عمرهء مفرده از احرام خارج شد . شخصي گفت : علامهء مجلسي حكم كرده است كه با قرباني مىتوان محل شد . مولى ميرزا گفت : اين فتوا خطاست .
گفتم : اين فتوا درست است ؛ زيرا . . . پس از آن أستاذ ساكت شد .
من شنيدم كه علماى أصفهان ، قم وشيراز حاجيان را [ كه با قرباني ، يا عمرهء مفرده محل نشده بودند وبه وطن بازگشته بودند ] از ورود به منازل خود مانع شدند تا مبادا مرتكب حرام وأمور زناشويى شوند . علما از آنان مىخواستند تا در مساجد ورباطها سكنى گزينند تا در حج سال بعد ، شركت كنند ومحل شوند . « 1 »
بارى ، چون در صورت اختلاف در ثبوت هلال وروز عرفه وعيد ، شيعيان معمولا نمىتوانستهاند در وقت شرعي طبق تشخيص خود وقوف كنند مشكلاتى گاه عظيم براي آنان پيش مىآمده است . اكنون به مواردى از اين اختلاف اشاره مىكنم :
1 . عبد الحىّ رضوى در كتاب پيشگفته مىنويسد :
در طول عمر ما ، فراوان اين مشكل پيش آمده وشده است كه قاضى مكّه ، با شهادت يك حاجى مغربى ، حكم به ثبوت رؤيت هلال مىكند ودشوارى از اينجا آغاز مىشود كه به شيعه اجازه نمىدهند به موقع در عرفات وقوف كند . يك بار سيّد فاضلى به حج رفت وشاهد بود كه هيچ كس به رؤيت هلال شهادت نداده است ، چون محرم شده بود تا سال آينده در مكّه مجاور ماند وپس از گزاردن حج به شهرش بازگشت .
فاضل قزوينى به حج رفت وچون امر مشتبه شد ، از سنّيان پيروى نكرد . رؤساى مكّه از كار أو آگاه شدند وبه قتلش حكم كردند . أو در تنورى پنهان واز مكّه خارج شد . پس
هامش
( 1 ) . صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ وسياست ، ج 3 ، ص 1083 - 1084 .