معيار باشد هنوز هم در اختيار مسلمانان نيست . « 1 »
به عبارت ديگر ، تكليف شارع براي مخاطبان ومكلّفان بايد قابل عمل باشد . بنابراين ، اگر رؤيت با چشم مسلح معيار باشد بدين معناست كه شارع مقدّس دستوري داده كه در بسيارى از ماهها تا قرنها براي مكلّفين قابل عمل نبوده است ؛ زيرا اگر ملاك رؤيت با چشم مسلّح باشد مثلا روز شنبه عيد فطر بوده است در حالي كه مسلمانان طبق رؤيت بدون ابزار ، روز يكشنبه را عيد گرفتهاند ، وتكليف واقعي شارع مبنى بر شنبه بودن عيد فطر براي آنان قابل عمل نبوده است ومعقولى نيست شارع دستوري بدهد كه براي مكلّفان مثلا تا ده قرن عملي نباشد .
ب ) شارع رؤيت هلال را موضوع حكم قرار داده است ، واطلاق هلال بر هلال واقعي غير قابل رؤيت با چشم غير مسلح يعنى غير قابل رؤيت در عصر شارع ، استعمال لفظ در غير معناى آن است . زيرا هلال مشتق از « هلّ » است به معنى « بدا وظهر » يا به معنى
هامش
( 1 ) . يكى از فقهاى معاصر نيز در نقد رؤيت هلال با چشم مسلّح گويد :
« معيار چشم غير مسلّح است . . . ؛ زيرا اگر معيار تولّد واقعي ماه باشد مشكل مهمى پيش مىآيد كه نمىتوان به آن تن داد وآن اينكه غالبا تولّد ماه قبل از امكان رؤيت با چشم عادى صورت مىگيرد . به عبارت ديگر در بسيارى از موارد ماه در آسمان ظاهر مىشود وهيچ كس با چشم عادى آن را نمىبيند وشب بعد قابل رؤيت است .
بنابراين بايد قبول كرد كه ماه واقعا در بسيارى از موارد يك شب جلوتر متولّد شده منتها چون مردم با چشم عادى آن را نديدهاند ، شب دوم ماه را شب اوّل ماه پنداشتهاند .
درست است كه بر اثر نديدن وندانستن معذور بودهاند ، ولى آيا مىتوان قبول كرد كه مسلمين جهان از آغاز بعثت پيامبر صلّى اللّه عليه وآله تاكنون وحتّى در عصر آن حضرت مكرّر اوّل ماه را اشتباه گرفتهاند واز فضل شبهاى قدر محروم بوده وروز عيد را روزه گرفته وبه خاطر نداشتن تلسكوپ روز بعد نماز خواندهاند . ( چون ماه قبلا متولّد شده امّا با چشم غير مسلّح قابل رؤيت نبوده است ) .
حتّى كساني كه فعلا تلسكوپ را براي رؤيت ماه كافى مىدانند بايد بپذيرند كه در بسيارى از سالهاى گذشته ، خود آنان ومقلّدانشان دوم ماه مبارك را آغاز ماه ودوم شوّال را اوّل شوّال حساب كردهاند ؛ زيرا از تلسكوپ بهره نگرفتهاند واگر مىگرفتند مىدانستند اوّل ماه يكى روز جلوتر بوده است وشبهاى قدر نيز در جاى خود قرار نگرفته واز دست رفتهاند .
اينها همه گواهى مىدهد كه معيار قابليت رؤيت با چشم عادى است .
اين باوركردنى نيست كه در گذشته حتى در زمان معصومين عليهم السلام مردم از درك عيد وليالي قدر محروم بودهاند ، بلكه به عكس ، استفاده از تلسكوپ براي رؤيت ماه سبب مىشود كه مردم از آغاز وپايان ماه محروم شوند ؛ زيرا معيار واقعي چشم غير مسلّح است » ( چند نكتهء مهم دربارهء رؤيت هلال ، ص 13 - 15 ) .