هيوى در رؤيت هلال » آوردهام وأقوال ديگران در اين موضوع را نيز در جلد دوم وچهارم رؤيت هلال نقل كردهام .
4 . در بسيارى از ماههاى قمري وضع ماه بدين منوال است كه هلال شب سىام با چشم غير مسلح قابل رؤيت نيست ولى با ابزار ديده مىشود يعنى پس از خروج ماه از محاق ، هنوز به درجهاى نرسيده وآن قدر نور كسب نكرده است كه بتوان بدون ابزار آن را رؤيت كرد ، ولى با چشم مسلح ممكن است . لازمهء اين امر آن است كه اگر رؤيت هلال با چشم مسلح معتبر باشد ، حلول ماه يك روز زودتر ثابت مىشود واگر رؤيت بدون ابزار ملاك باشد ، آغاز ماه يك روز ديرتر ثابت خواهد شد .
5 . موضوع بحث ما در اين مقال ، صورتي است كه هلال با چشم غير مسلّح به هيچ وجه قابل رؤيت نباشد ، هر چند هيچ مانعى مانند ابر وبخار وجود نداشته باشد . بنابراين ، اگر هلال به حدّى برسد كه لولا المانع با چشم عادى رؤيت شود ، ولى بر اثر مانع ، فقط با تلسكوپ قابل رؤيت باشد ، در اينجا مسلما رؤيت با تلسكوپ معتبر است . در اين فرض حتى اگر با تلسكوپ هم - بر اثر مانع - قابل رؤيت نباشد ولى محاسبات علمي نشان دهد كه ماه با چشم غير مسلح رؤيتپذير وقابل رؤيت است ، همين كافى ومعتبر است وبا آن حلول ماه نو ثابت مىشود . چه بسا برخى از كساني كه رؤيت با تلسكوپ را معتبر مىدانند مقصودشان همين صورت باشد .
6 . با توجه به آنچه گذشت ، مشخص شد كه اوّل ماه قمري وقتي است كه ماه ، پس از خروج از محاق ، در مدار خود به درجهاى برسد كه با چشم غير مسلّح قابل رؤيت باشد . واين درجه وبه عبارت ديگر قابلية الرؤية يا امكان الرؤية با چشم غير مسلّح موضوع حكم است وشارع مقدس وصول قمر به اين درجه را نشانهء آغاز ماه قمري دانسته است . اين نكتهاى است كه بسيارى از جمله مرحوم آية الله خوئى رحمه اللّه به آن تصريح كردهاند . « 1 »
7 . بنابر آنچه گذشت مسلّما شارع مقدس كه حلول ماه را منوط به رؤيت كرده است در مقام تحديد است . يعنى از رؤيت به عنوان ابزارى براي رسيدن قمر به حدّ خاصي استفاده كرده است - وگرنه رؤيت موضوعيتى ندارد - درست مانند رؤيت ديوارهاى شهر در حدّ
هامش
( 1 ) . ر ك : رؤيت هلال ، ج 2 ، ص 1383 - 1384 ، 1478 ، ونيز ج 4 ، بخش سوم .