ب - يتيم : صغيرى كه پدر از دست داده و به حد بلوغ نرسيده است .
ج - مسكين : نيازمندى كه نياز او زمينگيرش كرده است .
د - ابن السبيل : مسافرى كه در سفر خود درمانده است . « 1 » و سياق آيه خمس دلالت بر آن دارد كه مراد از « يتيمان و مسكينان و در راهماندگانِ » خويشاوندانِ رسول خدا هستند ، و شأن اين الفاظ در آيه ، شأن « ذىالقربى » يى است كه پيش از آنها آمده است .
بويژه كه خداوند متعال براى « مسكين و ابن السبيل » - از غير بنىهاشم - در « صدقات » سهم خاص قرار داده است ؛ آنجا كه مورد « صدقه » را در سوره توبه / 60 تعيين كرده و فرموده :
( إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ
. . .
وَ ابْنِ السَّبِيلِ . . . )
: « صدقات تنها از آنِ فقيران و مسكينان . . . و در راهماندگان است . . . » و اين « صدقه » ، بر مسكين و فقيرِ بنىهاشم حرام شده و خداوند به جاى آن سهمى از « خمس » را براى ايشان مقرر فرموده است .
2 - در سنّت و نزد مسلمانان :
خمس در حيات رسول خدا ( ص ) به شش سهم تقسيم مىشد : خدا و رسول دو سهم ، خويشاوندانِ رسول خدا يك سهم و . . . تا آنگاه كه رحلت فرمود . « 2 » از ابى العاليه رياحى روايت كنند كه گفت : « هرگاه غنيمتى را نزد رسول
خدا ( ص ) مىآوردند ، آن را به پنج سهم تقسيم مىكرد كه چهار پنجمش از آنِ مجاهدان بود . سپس خمس آن را برمىداشت و بعد ، مشتى از آن را برمىگرفت و براى كعبه قرار مى داد و آن سهم خدا بود . سپس بقيه را به پنج سهم تقسيم مىكرد : سهمى براى رسول ، سهمى براى ذىالقربى ، سهمى
هامش
( 1 ) . مراجعه كنيد : تفسير مجمعالبيان ، تفسير آيه خمس ، و مفردات راغب ، مادّه « سبل » .
( 2 ) . مراجعه كنيد : تفسير نيشابورى در حاشيه تفسير طبرى ، ج 10 ص 4 .