براى يتيمان ، سهمى براى مسكينان و سهمى براى ابن السبيل . » گويد : « و آن را كه براى كعبه قرار مىداد ، همان سهم خدا بود » . « 1 » اين دو روايت تصريح مىكند كه « خمس » بر شش سهم تقسيم مىشد ، و اين كاملًا صحيح است ، چون با نصّ آيه خمس توافق دارد ، و آنچه كه در روايت
ابىالعاليه آمده ، كه رسول خدا « سهم خدا » را براى كعبه قرار مىداد ، ممكن است اين كار يك بار اتفاق افتاده باشد ، و به نظر ، سخن صواب در اين باره آن است كه « عطاءبن ابى رباح » نقل كرده و گويد : « خمس خدا و خمس رسول خدا يكى است و رسول خدا آن را هرگونه كه مىخواست و مىپسنديد مصرف مىنمود » . « 2 » و همانندِ آن ، روايتِ « ابن جُرَيج » است كه گويد : « . . . چهارپنجم آن ، سهم مجاهدان حاضر در جنگبود و يكپنجم باقى مانده سهم خدا و سهم رسولخدا بود كهپيامبر هرگونه مىخواست مصرفش مىنمود و سهم ذوىالقربى و . . . » . « 3 » و سخن صواب آن است كه در روايت « ابىالعاليه و ابنجريج » آمده كه : « اختيار سهم خدا و سهم رسول خدا به دست پيامبر بود و آنحضرت هرگونه مىخواست به مصرفش مىرسانيد »
هامش
( 1 ) . الأموال ابوعبيد ، ص 325 و ص 14 . تفسير طبرى ، ج 10 ص 4 . احكام القرآن جصّاص ، ج 3 ص 60 و فشرده آن در ص 61 . ابىالعاليه ، رفيعبنمهران در سال 90 يا بعدِ آن وفاتكرد . صاحبانِ صِحاح ، حديث او را روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيبالتهذيب ، ج 1 ص 252 .
( 2 ) . الاموال ابوعبيد ، ص 14 . عطاءبنابىرباح در سال 114 ه - وفاتكرد . حديث او را صاحبان صحاح روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيبالتهذيب ، ج 2 ص 22 .
( 3 ) . تفسير طبرى ، ج 10 ص 5 با دو سند . ابنجريج ، عبدالملك بن عبدالعزيز مكّى همپيمان بنىاميه بود كه در سال 150 هجرى يا بعدِ آن فوتكرد . صاحبان صحاح حديث او را روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيبالتهذيب ، ج 1 ص 520 .