بگويد ؟
ابوقره گفت : خداوند خود فرموده :
وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى
؛ « 1 » [ پيامبر ] او را ديگر بار هم بديد . امام عليه السلام فرمود : آيه ديگر خود مىگويد كه چه ديده است . زيرا فرموده :
ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى ؛
« 2 » دل آنچه را كه ديده بود دروغ نشمرد .
لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى
؛ « 3 » البته كه او پارهاى از آيات بزرگ پروردگارش را بديد . و روشن است كه آيات خداى عزوجل غير خداوند است . و خداوند فرموده
: وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً ؛
« 4 » علم آنان او را در برنگيرد . و اگر ديدگان او را ببينند كه احاطه علمى به او پيدا كردهاند و شناخت حاصل شده است .
ابوقره گفت : « شما روايات را تكذيب مىكنيد ؟ » امام عليه السلام فرمود : اگر روايات با قرآن مخالف باشد ، آنها را تكذيب مىكنم . و آنچه همه مسلمانان بر آن اجماع و اتفاق نظر دارند اين است كه احاطه علمى بر او ممكن نيست ، ديدگان او را درنيابند ، و چيزى همانند او نباشد . » « 5 »
در اينجا دو نوع « رؤيت » و ديدار مورد بحث است :
1 . رؤيت پيامبر صلىاللهعليهوآله در زندگانى دنيا ؛
2 . رؤيت مسلمانان در روز قيامت .
روايات مكتب خلفا درباره « رويت » پيامبر متفاوت است : در روايتى از كعب الاحبار گويد : « خداوند رؤيت و كلام را ميان موسى و محمد تقسيم كرد . موسى را با كلام و سخن و محمد را با رؤيت و ديدار گرامى داشت . درباره رؤيت مسلمانان در روز قيامت نيز ، ما تنها روايت [ به اصطلاح ] صحيح و معتبر ابوهريره را آورديم كه مىگفت : « شما خداوند را [ در قيامت ] به گونهاى مىبينيد كه خورشيد و ماه را در دنيا و در آسمان صاف مىبينيد . و در اين روز هر كس به دنبال معبود خود مىرود و در جهنم با آنها محشور مىگردند ، و تنها مسلمانان باقى مىمانند كه خداوند مىآيد و مسلمانان او را در سيمايى غير آنچه تصور مىكردهاند ، مىبينند و او مىگويد : من پروردگار شمايم . و آنان مىگويند : از تو به خدا پناه مىبريم ! ما اينجا مىمانيم و از جاى خود تكان نمىخوريم تا پروردگارمان بيايد .
هامش
( 1 ) . سوره نجم ، آيه 13 .
( 2 ) . سوره نجم ، آيه 11 .
( 3 ) . سوره نجم ، آيه 18 .
( 4 ) . سوره طه ، آيه 110 .
( 5 ) . توحيد صدوق ، ص 110 - 112 ، حديث 9 ؛ بحارالانوار ، ج 4 ، ص 31 ، حديث 4 ؛ كافى ، كتاب التوحيد ، باب ابطال الرؤية ، حديث 2 .