در زمان پيامبر صلى الله عليه وآله ، دو گونه نوشته قرآنى وجود داشت : يكى آنچه كه صحابه خودشان هر چه كه مىشنيدند - از قرآن و تفسير آن - به اختيار خود مىنوشتند ؛ ديگرى آنچه كه پيامبر دستور مىداد مىنوشتند . بدين ترتيب كه آنچه بر پيامبر صلى الله عليه وآله نازل مىشد ، آن حضرت هر يك از صحابه نويسنده را كه در دسترس بود ، مىطلبيدند و آنها آن وحى قرآنى و وحى بيانى ( هر دو ) را بر روى هر چه كه نزدشان بوده است ( مثل : تخته و كاغذ و كتف گوسفند و پوست و غيره ) ، مىنوشتند .
من تا 29 نويسنده وحى در تاريخ نبى اكرم صلى الله عليه وآله ديدهام ؛ « 1 » نه اينكه اينها كُتّاب باشند ، يعنى هر يك كاتب خاص پيامبر بوده باشند . خير . كاتب پيامبر صلى الله عليه وآله غير از على عليه السلام كس ديگرى نبوده است . بلكه اينها كسانى بودند كه پيامبر صلى الله عليه وآله آنها را براى نوشتن وحى مىطلبيد و هر كدام از آنها آنجا حاضر بود ، براى رسول خدا مىنوشت .
وحى الهى ، گاهى روى تخته يا كاغذ نوشته مىشد ، گاهى روى پوست ، گاهى روى كتف گوسفند و گاو و شتر .
اين نوشتهها در خانه پيامبر صلى الله عليه وآله بود . پيامبر صلى الله عليه وآله به على عليه السلام وصيت كرد كه وقتى از كفن و دفن من فارغ شدى ، اينها را جمعآورى كن . « 2 »
جمع كردن آنها هم اين طور بود كه حضرت امير عليه السلام تختهها و پوستها را سوراخ مىكرد و از ميانشان نخ مىدوانيد . ايشان اين كار را از صبح چهارشنبه شروع كرد ( چون تجهيز پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله تا شب چهارشنبه طول كشيد ) و صبح جمعه به اتمام رساند . سپس با كمك قنبر ، اين مصحفى را كه در آن ، تمامِ قرآن و تمامِ وحى بيانى بود ، به مسجد پيامبر صلى الله عليه وآله برد .
با در دسترس بودن چنين مصحفى ، ديگر امكان نداشت ابوبكر و عمر و عثمان و معاويه و يزيد و . . . خليفه بشوند .
خلفا رو به روى اميرالمؤمنين عليه السلام ايستادند و گفتند : « ما قرآنِ گردآورده تو را لازم نداريم ، ما قرآن داريم . »
هامش
( 1 ) . عيون الاثر ، ج 2 ، ص 191 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 92 ، ص 48 و 52 ، به نقل از تفسير قمى ، ص 745 ؛ عمدة القارى ، ج 20 ، ص 16 ؛ فتح البارى ، ج 10 ، ص 386 ؛ مناقب ابن شهر آشوب ج 2 ، ص 41 ؛ الاتقان للسيوطى ، ج 1 ، ص 59 .