حديث ، باز مىكند .
ابن مسعود مىگويد : « هفتاد سوره از دهان پيامبر صلى الله عليه وآله فرا گرفتم . » « 1 » مثلًا وقتى آيه نازل مىشد كه :
وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ
، پيامبر صلى الله عليه وآله به او مىفرمود كه اينها بنىاميه هستند .
بدينگونه ، مصاحفِ صحابه ، همراه با بيانى كه از پيامبر صلى الله عليه وآله در تفسير قرآن و درباره هر آيه شنيده بودند ، نوشته مىشد .
ابن مسعود ، آنچه از بيان آيات ، از پيامبر شنيده بود ، نوشته بود و آن صحابى ديگر ، در مصحف ديگرى آنچه درباره سورههاى ديگر شنيده بود ، نوشته بود .
در مسند احمد ، آمده كه پيامبر صلى الله عليه وآله در مسجد ، كان يُعَلِّمُنا عَشْرَ آياتٍ ، عَشْرَ آياتٍ ؛ يعنى پيامبر صلى الله عليهوآله ده آيه ده آيه به ما تعليم مىكرد . لا نَتَعَدّاها حتّى نَعْلَمَ ما فيها مِنَ العِلْم و العمل ؛ « 2 » از آن ده آيه نمىگذشتيم مگر زمانى كه علم و عمل آن آيات را به خوبى ياد گرفته باشيم . مثلًا اگر از داستان پيامبران ذكرى شده بود ، داستان آن پيامبر را مىگفت ؛ يا اگر آيه مربوط به قيامت بود ، اين را كه روز قيامت چگونه است ، بيان مىفرمود . اگر درباره احكامى مانند وضو و نماز و تيمم بود ، عمل را ياد مىداد . پس پيامبر صلى الله عليه وآله هيچ آيه قرآنى را تبليغ نفرموده ، مگر آنكه وحى بيانى هم با آن بوده است و همراه آن به امت ، ابلاغ شده است .
وحى بيانى ، همان حديث پيامبر صلى الله عليه وآله براى ماست . اين وحيهاى بيانى پيامبر صلى الله عليه وآله ، مخالف با سياست خلفا بوده است . به عنوان نمونه ، در باب آيه
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ ؛
اى مؤمنان صداى خود را فراتر از صداى پيامبر نكنيد » ، در صحيح
بخارى آمده است كه منظور ، ابوبكر و عمر بودند . « 3 »
خوب ، اين با سياست خلفا درست درنمىآمد ؛ از اين نمونهها بسيار است ، يكى دو تا هم نيست .
هامش
( 1 ) . مصاحف ابن ابىداود ، ج 1 ، ص 15 .
( 2 ) . مسند احمد ، ج 5 ، ص 410 ؛ تفسير الطبرى ، ج 1 ، ص 27 ؛ كنزالعمال ، ج 2 ، ص 346 ؛ بحارالانوار ، ج 92 ، ص 106 . براى اطلاع بيشتر ، ر . ك : القرآن الكريم و روايات المدرستين ، السيد مرتضى العسكرى ، شركة التوحيد للنشر ، تهران ، ج 1 ، ص 157 .
( 3 ) . صحيح بخارى ، طبع البُغا ، ج 4 ، حديث 4109 و ج 6 ، حديث 6872 ، در شأن نزول اين آيه سوره حجرات ، آيه 2 .