كمال ] عمرهاى بود كه خدا ع عزّوجلّ بدان فرمان داده بود ، و عمر رض - سر آن داشت تا بيت الله در هر سالى دو بار زيارت گردد و خوش نداشت كه مردم « عمره تمتع » را با حج پيوند دهند تا لازمهاش آن شود كه فقط سالى يك بار به بيت الله بروند . » .
و در دفاع از ديگر خلفا گويد : « آنها فرمان عمر بن خطاب رض - را با خيرخواهى پيروى كردند . » « 1 »
آرى ، برخى از علما در اين راه حق و باطل را در هم آميختند و صحيح را از سقيم جدا نساختند ، و برخى به نقض ديدگاه خود پرداختند و ديگران كوشيدند و از سيرهى خلفا احكامى را استنباط كردند كه دليلى از كتاب و سنت بر آن اقامه نشده است ؛ چنان كه هر پژوهشگرى كه در اين باب قصد پيروى آنان كند دچار سرگشستگى و حيرت مىگردد و به هيچ رأى ثابت و درستى از آنها دست نمىيابد ! و دليل ما اضافه بر آنچه تا بدينجا آورديم - مطالبى است كه « نووى » در شرح صحيح مسلم آورده و گويد :
« علماء در اين انواع ثلاثه [ / حج تمتع ، حج قِران و حج إفراد ] ، از حيث اينكه كدام افضلند ، اختلاف كردهاند . شافعى و مالك و بسيارى گفتهاند : « افضل آنها حج إفراد است و سپس تمتع و بعد قِران » و احمد و عدهاى گفتهاند : « افضل آنها قِران است » و اين مذهب دو قول ديگر شافعى است . « 2 » [ و به نظر ما ] صحيح تفصيل افراد است سپس تمتع و بعد قِران . اما « حجّ پيامبر ( ص ) » مورد اختلاف است كه آيا آن حضرت مُفرِد بوده يا متمتع يا قارن ، و اين سه نظريه علما بر حسب مذاهب پيشين آنهاست و هر طايفهاى يك نوع را ترجيح داده و ادعا كرده كه حج پيامبر ( ص ) آنگونه بوده است . . . تا آنجا كه گويد : و از دلايل ترجيح
هامش
( 1 ) . السنن الكبرى ، بيهقى ، ج 5 ص 21 .
( 2 ) . اختلاف نظر و فتواى شافعى دليل حيرت او در اين حكم شرعى بوده است . .