برتر بود . » « 1 »
و ظاهر برخى روايات بر آن است كه اين جدّ و جهِد دوران معاويه ويژه شخص او نبود ، بلكه برخى از پيشمرگانش نيز او را بر اين كار يارى مىكردند ، بنگريد :
در موطّا مالك ، سنن نسائى ، سنن ترمذى ، سنن بيهقى در ديگر كتب از محمد بن عبدالله بن حارث ، گويد : « شنيدم كه سعد بن وقاص و ضحاك بن قيس ، در سالى كه معاويه بن ابىسفيان به حج رفته بود ، سخن از انجام عمرهى تمتع همراه با حج به ميان آوردند و ضحاك بن قيس گفت : « آن را انجام نمىدهد مگر كسى كه به حكم خداى عزّوجلّ جاهل باشد » كه سعد گفت : « برادرزاده ! آنچه گفتى خيلى بد بود ! » ضحاك گفت : « عمر بن خطاب از انجام آن نهى كرد » و سعد گفت : « رسول خدا ( ص ) انجامش داد و ما نيز همراه او انجامش داديم » . « 2 »
ضحاك بن قيس ، قريشى فهرى است ، و بدين خاطر بود كه سعد به او گفت : « برادرزاده ! » ضحاك هفت سال پيش از رحلت پيامبر ( ص ) به دنيا آمد ، فرمانده پيشمرگان معاويه شد و در جنگهاى همراه او به جنايات بزرگ و هولناكى دست يازيد : « در زمان على ( ع ) به نواحى عراق يورش برد و هر كه را ديد از دم تيغ گذرانيد ، حُجّاج بيت الله را مورد هجوم قرار داد و اموالشان را غارت كرد و برخى از آنها را نيز بكشت . متولى دفن معاويه شد و يزيد را از مرگ او باخبر ساخت و پس از يزيد با عبدالله بن زبير بيعت كرد و با مروان در « مرج راهط » جنگيد و در سال 64 هجرى در آنجا كشته شد . « 3 »
هامش
( 1 ) . سنن دارمى ، ج 2 ص 35 .
( 2 ) . موطّا مالك ، ج 1 ص 344 ، حديث 60 ، سنن نسائى ، باب التمتع ، ج 2 ص 15 . سنن ترمذى ، ج 4 ص 38 . سنن بيهقى ، ج 5 ص 17 . تفسير قرطبى ، ج 2 ص 388 ، گويد : « اين حديثى صحيح است » زاد المعاد ، ج 2 ص 218 ، بدايع المنن ، حديث 903 ، و تاريخ ابن كثير ، ج 5 ص 127 و 135 .
( 3 ) . مراجعه كنيد : اسد الغابه ، شرح حال ضحاك ، و نقش عايشه در تاريخ اسلام ، بخش : همراه با معاويه . .