و همانند آن روايتِ « ابن جريح » است كه گويد : « . . . چهار پنجم آن سهم مجاهدان حاضر در جنگ بود و يك پنجم باقى مانده سهم خدا و سهم رسول خدا بود كه پيامبر هرگونه مىخواست مصرفش مىنمود و سهم ذوى القربى و . . . » . « 1 »
و سخن صحيح و صواب در روايت ابى العاليه و ابن جريح آن است كه : « سهم خدا و سهم رسول خدا از خمس در اختيار پيامبر بوده و آن حضرت هرگونه كه مىخواست به مصرفش مىرسانيد » ، امّا آنچه كه از اين دو روايت به دست مىآيد كه : « سهم خدا و سهم رسول خدا يكى است » ، اين معنى مخالف ظاهر آيه خمس است ؛ چون خداوند خمس را در اين آيه به شش سهم تقسيم كرده است ، مگر آنكه مراد اين باشد كه مورد مصرف آن دو سهم يكى باشد ، نه آنكه هر دو سهم يك سهم باشند .
همچنين است روايت « قتاده » كه با ظاهر آيه نمىسازد ، چون مىگويد : « رسول خدا ( ص ) هرگاه غنيمتى به دست مىآورد آن را به پنج سهم تقسيم مىكرد و خمس آن براى خدا و رسول خدا بود و بقيه را بر مسلمانان تقسيم مىنمود ، و آن « خمس » ى را كه از آنِ خدا و رسول بود ، براى رسول و خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و در راه ماندگان قرار مىداد ، و اين خمس به پنج سهم تقسيم مىشد : سهمى براى خدا و رسول خدا و . . . » . « 2 »
و از روايت « ابن عباس » ظاهر مىشود كه تغيير آن دو سهم به يك سهم ، پس از رسول خدا اتفاق افتاده است . گويد : « سهم خدا و سهم رسول خدا يكى شد ؛ و
هامش
( 1 ) . تفسير طبرى ، ج 10 ص 5 با دو سند . ابنجريح ، عبد الملك بن عبدالعزيز مكّى هم پيمان بنىاميه بود كه در سال 150 هجرى يا بعد آن فوت كرد . صاحبان صحاح حديث او را روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيب التهذيب ، ج 1 ص 520 .
( 2 ) . تفسير طبرى ، ج 10 ص 4 . .