دوم - در سنّت و نزد مسلمانان :
خمس در حيات رسول خدا ( ص ) به شش سهم تقسيم مىشد : خدا و رسول دو سهم ، خويشاوندان رسول خدا يك سهم و . . . تا آنگاه كه آن حضرت رحلت فرمود . « 1 »
از ابىالعاليه رياحى روايت كنند كه گفت : « هرگاه غنيمتى را نزد رسول خدا ( ص ) مىآوردند ، آن را به پنج سهم تقسيم مىكرد كه چهار پنجمش از آنِ مجاهدان بود . سپس خمس آن را برمىداشت و بعد ، مشتى از آن را برمىگرفت و براى كعبه قرار مىداد و آن سهم خدا بود . سپس بقيه را به پنج سهم تقسيم مىكرد : سهمى براى رسول ، سهمى براى ذى القربى ، سهمى براى يتيمان ، سهمى براى مسكينان و سهمى براى ابنالسبيل » گويد : « و آن را كه براى كعبه قرار مىداد ، همان سهم خدا بود . » « 2 »
اين دو روايت تصريح مىكند مكه « خمس » بر شش سهم تقسيم مىشد ، و اين كاملًا صحيح است ، چون با نصّ آيه خمس توافق دارد ، و آنچه كه در روايت ابىالعاليه آمده ، كه رسول خدا « سهم خدا » را براى كعبه قرار مىداد ، ممكن است اين كار يك بار اتفاق افتاده باشد ، و به نظر ما سخن صواب در اين باره آن است كه « عطاء بن ابىرياح » نقل كرده و گويد : « خمس خدا و خمس رسول خدا يكى بود و رسول خدا آن را هرگونه كه مىخواست و مىپسنديد مصرف مىنمود . » « 3 »
هامش
( 1 ) . مراجعه كنيد : تفسير نيشابورى در حاشيه تفسير طبرى ، ج 10 ص 4 .
( 2 ) . الأموال ابوعبيد ، ص 325 و ص 14 . تفسير طبرى ، ج 10 ص 4 . احكام القرآن جصّاص ، ج 3 ص 60 و فشرده آن در ص 61 . ابىالعاليه ، رفيع بن مِهران در سال 90 يا بعد آن وفات كرد . صاحبان صحاح حديث او را روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيب التهذيب ، ج 1 ص 252 .
( 3 ) . همان ، ص 14 . عطاءبن ابىرباح در سال 114 ه - وفات كرد . حديث او را صاحبان صحاح روايت كردهاند . مراجعه كنيد : تهذيب التهذيب ، ج 2 ص 22 . .