و نيز ، مراد از « قربى » در آيه 23 سوره شورى كه مىفرمايد : ( قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ) : « بگو : من هيچ مزدى از شما نمىخواهم جز مودّت خويشاوندان » مراد از آن خويشاوندانِ ضميرِ فاعل در ( أسألكم ) است كه همان رسول خدا ( ص ) باشد . « 1 »
ب - يتيم : صغيرى كه پدر از دست داده و به حد بلوغ نرسيده است .
ج - مسكين : نيازمندى كه نياز او زمينگيرش كردهاست .
د - ابن السبيل : مسافرى كه در سفر خود درمانده است . « 2 »
و سياق آيهى خمس دلالت بر آن دارد كه مراد « يتيمان و مسكينان و در راه ماندگانِ » خويشاوند رسول خدا هستند ، و شأن اين الفاظ در آيه ، شأن « ذى الفربى » يى است كه پيش از آنها آمده است .
به ويژه كه خداوند متعال براى « مسكين و ابنسبيل » - از غير بنىهاشم - در « صدقات » سهم خاص قرار داده است ؛ آنجا كه مورد « صدقه » را در سوره توبه / 60 تعيين كرده و فرموده : « إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكين . . . وَ ابْنِ السَّبيل » : « صدقات تنها از آنِ فقيران و مسكينان . . . و در راه ماندگان است . . . » و اين « صدقه » بر مسكين و فقيرِ بنىهاشم حرام شده و خداوند به جاى آن سهمى از « خمس » را براى ايشان مقرر فرموده است .
هامش
( 1 ) . ممكن است دانشمندان آينده ، بحث ما دربارهى « ذى القربى » و امثال آن را توضيح واضحات بدانند ، چيزى كه صرف وقت در شرح آن شايسته نباشد ؛ آرى آنها نمىدانند كه ما از آراى نوخاسته اين عصر كه از فهم مصطلحات اسلام و عقايد و احكام آن بسى منحرف و بعيد است چه مىكشيم ! و اين است كه ما را وادار مىكند تا به اين شرح و بسط بپردازيم !
( 2 ) . مراجعه كنيد : تفسير مجمع البيان ، تفسير آيه خمس ، و مفردات راغب ، مادّه « سبل » . .