است كه جمهور علما موارد بسيارى از آن نقل كرده ، و « كلبى » « 1 » در مثالب و عيوب صحابه كتابى خاص تأليف كرده ، و در همان حال ، يك اشكال از اهلالبيت در آن نيامده است » ابنتيميه در پاسخ اين سخن گويد :
« بيشتر اين امور كه از آنان سر زده ، عذر موجّهى دارد كه آن را از دايره گناه خارج و در زمره موارد اجتهادى قرار مىدهد ؛ اجتهادى كه اگر مجتهد در آن به حق برسد ، دو پاداش دارد و اگر اشتباه كند يك پاداش ؛ و هر چه درباره « خلفاى راشدين » نقل شده ، از اين باب است » .
سپس در صفحات 19 - 30 جزء سوم منهاج خود ، سخن را به درازا كشانده و بعد ، به پاسخ بسيارى از اشكالات علّامه بر نخبگان بزرگ صحابه پرداخته و گويد : « اينها همه از موارد اجتهاد است » . « 2 »
او ابنحجر در شرح حال « ابوالغاديه » گويد : « گمان ما درباره صحابه در همه اين جنگها آن است كه ايشان اهل تأويل [ و اجتهاد ] بودند ، و مجتهد اشتباه كار يك پاداش دارد ، و اگر اين قاعده در حق آحاد مردم ثابت باشد ، ثبوت آن براى صحابه به طريق اولى است » « 3 » .
و شيخ عبدالوهاب عبداللطيف در حاشيه صواعق گويد : « همه صحابه كه در دوران على بودند ، يا همراه او مىجنگيدند ، يا بر عليه او ، يا از هر دو سپاه كناره گرفته و با او نمىجنگيدند ؛ چنان كه گروهى مانند : اصحاب ابنمسعود و سعد
هامش
( 1 ) . مراد علامه از « كلبى » هشامبن محمدبن سائب كلبى است . ذهبى در كتاب « العبر » ج 1 ص 346 گويد : « تصنيفات او بيش از يكصد و پنجاه جزء است » و احمد زكى در ملحق « الأصنام » نام 141 عدد آنها را ثبت كرده است ؛ و نام بسيارى از آنها كه از قلم احمد زكى افتاده ، در « رجال نجاشى » شرح حال هشام آمده است . علماى مكتب خلفا هشام را به رفض و غلوّ در تشيع نسبت دادهاند . وفات او در سال 204 يا 206 هجرى ، و شرح حال او در « طبقات الحفاظ » و « انساب سمعانى » آمده است .
( 2 ) . منهاج السنة ، ج 3 ص 19 به بعد .
( 3 ) . الاصابه ، ج 4 ص 151 . .