در اقتداى بدانها توفيق دهد » . « 1 »
نمىدانم اگر آنها همگى به خاطر درك صحبت و همراهى رسول خدا ( ص ) مجتهدند ، حال قاتلان عثمان چه مىشود ؟ چرا آنها از مجتهدان شمرده نشدند ؟ ! ابنحزم در باب اجتهاد « ابوالغاديه » قاتل عمار - چنان كه گذشت - گويد :
« و اين [ / ابوالغاديه ] همانند قاتلان عثمان ( رض ) نيست ؛ زيرا در كشتن عثمان ، مجالى براى اجتهاد وجود نداشت ؛ چون او نه كسى را كشته و نه با كسى جنگ و قتال و درگيرى داشته و نه زناى محصنه نموده و نه مرتدّ شده بود تا تأويل و اجتهاد در كشتن او جايز باشد ؛ بلكه آنان فاسقان جنگجوئى بودند كه عمداً و بدون تأويل ، ظالمانه و ستمگرانه ، خون حرامى را ريختند ؛ پس آنها فاسقان و ملعونانند » « 2 »
و ابن حجر هيثمى گويد : « عقيده بسيارى از علما بر آن است كه كشندگان عثمان ، شورشى نبودند ؛ بلكه آنها ستمگران و سركشان بودند ؛ چون شبهات آنها قابل توجه نبود و آنها ، پس از كشف شبهه و روشن شدن حق ، بر باطل پاى فشردند ؛ و چنان نيست كه هر كس شبههاى را برگرفت و دريافت ، به وسيله آن ، مجتهد گردد ؛ چون شبهه بر كسى عارض مىشود كه از درجه اجتهاد قاصر و ناتوان است » . « 3 »
نمىدانم اگر چنين است ، چگونه قاتل امام على ( ع ) مجتهد متأوّل گرديد و آن حضرت را در حال نماز ، در محراب مسجد كوفه ، به شهادت رسانيد ؟ !
هامش
( 1 ) . مقدمه ابنخلدون ، چاپ دار الكتاب اللبنانى 1956 م ، ص 380 ؛ عبدالرحمنبن خلدون ( 732 - 808 ه - ) در مقابر صوفيه مصر مدفون است . مراد او از كسانى كه جنگ با يزيد را واجب مىدانستند ، مردم مدينه در « واقعه حرّه » و عبداللهبن زبير در شهر مكه است .
( 2 ) . الفصل ، ج 4 ص 161 .
( 3 ) . الصواعق المحرقه ، ص 215 . .