سوم و چهارم - خليفه و اميرالمؤمنين
خلافت در لغت عرب به معناى : نيابت و جانشينى از غير است و خليفه كسى است كه جاى ديگرى را مىگيرد و بر مسند او مىنشيند ؛ و به همين معنى در قرآن كريم [ اعراف / 69 ] نيز آمده است :
«
وَ اذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ
»
« و به ياد آوريد هنگامى كه شما را جانشينان قوم نوح قرار داد »
و در حديث رسولخدا ( ص ) آمده است كه فرمود : « اللّهم ارحم خلفائى » : « خدايا جانشينان مرا ببخشاى » و در تعريف « خلفا » فرمود : « الذين يأتون من بعدى و يروون حديثى و سنّتى » : « كسانى كه بعد از من مىآيند و حديث و سنت مرا روايت مىكنند » .
پس « خليفه » در قرآن و حديث تنها به معناى جانشين است ، نه اسم كسى كه به نام نيابت از رسولخدا ( ص ) حكومت مىكند ؛ همانگونه كه تا زمان خليفه عمر نيز اينچنين بود و او را « خليفهِ خليفهِ رسولاللّه » يعنى : « جانشينِ جانشينِ رسولخدا » مىگفتند و پس از آن « اميرالمؤمنين » اش ناميدند و اين نامگذارى تا زمان عباسيان ادامه يافت و آنها ، هم « اميرالمؤمنين » خوانده مىشدند و هم « خليفة اللّه » و در دوران حاكمان عثمانى تركيه نيز ، عالىترين مقام حكومتى را « خليفه » مىناميدند و اين نامگذارى تا به امروز در ميان مسلمانان متداول است . بنابراين ، واژه « خليفه » از مصطلحات مسلمانان است و مصطلح شرعى نيست ، چنان كه « اميرالمؤمنين » نيز .
پنجم - امام
امام در لغت به معناى : پيشوا و كسى است كه مردم به او اقتدا مىكنند و در قرآن كريم [ بقره / 124 ] نيز به همين معنى آمده و خداى متعال به ابراهيم ( ع )