به نظر شما ! كسى كه مىخواهند با او بيعت كنند كسيت ؟ آن فلانى كه خشم خليفه را بر انگيخت تا خطبه بخواند و در خطبهاش اين سخنان را بگويد چه كسى است ؟ ابنابى الحديد شافعى اين معمّا را كشف كرده و گويد : « آن مردى كه گفت : « اگر عمر بميرد با فلانى بيعت مىكنم » عماربن ياسر است كه گفت : « اگر عمر بميرد با على بيعت مىكنم » و اين سخن ، عمر را بر انگيخت تا آن خطبه را بخواند ! « 1 » »
نقد و بررسى اين خطبه
از اين سخن خليفه عمر دانسته مىشود كه او از آن مىترسيد كه پس از مرگش زمام قدرت از كف قريش خارج شود و غير قريش از صحابه و تابعين با « امام على » بيعت نمايند . بدينخاطر با روش ابتكارى خود راه آنان را بست و گفت : « هركس بدون مشورت مسلمانان با ديگرى بيعت نمايد ، بيعت كننده و بيعت شونده خود را به كشتن دادهاند ! » او اين سخن را در حالى مىگفت كه خودش بدون مشورت مسلمانان ولىّامر آنان شده بود و دليل مشروعيت رهبرى خود را « وصيت » خليفه ابىبكر مىدانست ! و به هرحال - با چنين نقشهاى - زمام امور را توانمندانه به دست گرفت . پس از آن در مدتى كوتاه ، و به هنگامى كه ضربت خورد ، فرمان داد تا شش نفر از قريشيان گرد هم آيند و يك نفر از خود را براى خلافت انتخاب كنند و كارگزينش خليفه را به عبدالرحمانبن عوف سپرد .
عبدالرحمان نيز ، شرط بيعت را : « عمل به كتاب خدا و سنت رسول و سيره شيخين » قرار داد كه عثمان آن را پذيرفت و امام على ( ع ) نپذيرفت ؛ و آنها از
هامش
( 1 ) - شرح خطبه 26 نهج البلاغه از ابنابى الحديد .