بدان كه تو از « طُلَقاء » « 1 » و آزاد شدگان هستى ، از كسانى كه خلافت براى آنها روا نيست و شورى شامل حالشان نگردد . اينك « جريربن عبداللّه » را كه از جمله مؤمنان و مهاجران است به سوى تو و اطرافيان تو فرستادم . پس بيعت نما ، كه نيروئى جز نيروى خدا نباشد « 2 » » .
از اين نامه آشكار مىشود كه امام على ( ع ) به چيزى احتجاج مىكند كه معاويه و همتايان او بدان ملتزم بودهاند و به او مىگويد : « بيعت با من در مدينه تو را هم ، كه در شام بودى ، بدان ملتزم مىسازد . چنان كه پيش از آن نيز ، كه در شام بودى ، به بيعت عثمان ملتزم شدى . همچنين بيعت با من ديگر همتايان تو در خارج مدينه را نيز بدان ملتزم مىسازد ، چنان كه بيعت با عمر در مدينه آنها را ، كه در ديگر اماكن بودند ، بدان ملتزم ساخت » .
امام ( ع ) بدينگونه او را - به همان چيزى كه او و ديگر همتايانش از مكتب خلفا در آن دوره بدان ملتزم بودند - ملتزم مىسازد . و اين در نزد عقلا امرى پذيرفته است و آنها با مخالف ، به چيزى كه خود رابدان ملتزم مىداند ، اجتجاج مىكنند . اين اولًا .
ثانيا اينكه فرمود : « و اگر آنها [ / مهاجران و انصار ] بر يك نفر اجماع و اتفاق كردند و او را امام ناميدند ، اين مورد رضا و پسند خداست » اين جمله در برخى نسخهها چنين آمده است : « اين مورد رضا و پسند است » « 3 » يعنى مورد رضا و پسند آنهاست . چون به اختيار و انتخاب آنها بوده و با اجبار و در سايه شمشير نبوده
هامش
( 1 ) - طُلَقاء : جمع طليق يعنى : اسير رها شده به حال خود ، و مراد از آن كسانى هستند كه رسول خداص در فتح مكه آنها را به حال خود رها كرد و اسيرشان ننمود .
( 2 ) - صفين نصربن مزاحم ، چاپ قاهره 1382 ه ، ص 29 .
( 3 ) - مراجعه كنيد : نهجالبلاغه چاپ الاستقامه مصر كه لفظ جلاله « اللّه » را در ميان دو قوس ( ) قرار داده ، اشاره به اينكه لفظ جلاله در نسخهها نبوده است .