و بدينگونه ، مسلمانان به فرقهها و مذاهب مختلف تقسيم شدند و قرنهاى متمادى يكديگر را تكفير كردند و گاهى مخالفان خود را كشتند و خانههايشان را ويران كردند ! و اكنون با وجود اين همه زمينه تفرقه ، و اين همه مسائل اختلافى كه نمونههايى از آن را پيشتر بيان داشتيم ، وحدت كلمه مسلمانان چگونه ممكن مىشود ؟ نه ، نزديكى ميان مسلمانان با بقاى بر تقليد از پيشينيان ، هرگز ميسّر نگردد . مگر آنكه هر گروهى ديدگاه اسلامى و تفسير قرآنى و حديثى و نظرات پيشينيان خود را كه منشأ اختلاف شده ، در معرض بحث علمى استوار و بر حق قرار دهد و از تكيه بر جوسازى و فشار و دشنام و افتراء به سود گروه و ديدگاه خود پرهيز نمايد - كه خدا ما را از آن نگاه دارد - و سپس با تجرد علمى و ذهن باز به ديدگاه گروه ديگر گوش فرا دهد ، كه حقيقت زاده بحث و بررسى است .
و راه صحيح رسيدن به آن اينكه ، علماى مسلمان با تجريد علمى صرف به اين بحثها روى آورند و نتيجه آن را به نشستهاى بزرگ علمى اسلامى مانند : جامع ازهر شريف در قاهره و جامعه اسلامى مدينه منوره و رابطة العالم الاسلامى در مكه و جوامع اسلامى بزرگ نجف اشرف و قم و خراسان و قيروان و زيتونه ، عرضه نمايند تا آنها را بررسى و تفكيك و ناب سازند . سپس نتيجه آن را براى نشر در اختيار حكومتهاى بلاد اسلامى قرار دهند تا همه مسلمانان بدان دسترسى داشته باشند و هر گروهى بخواهد نظر و ديدگاه گروه ديگر را به درستى دريابد ، آشكارا و بىغموض و اشكال بدان دست يابد و بتواند رأى ديگرى را با بهترين شيوه پذيرفته و يا برادر مسلمانش را در نظريهاش معذور بدارد . و بدينگونه ، همه مسلمانان نظرات يكديگر را بفهمند و به هم نزديك شوند و تلاش خود را در اصلاح امور خويش يكسان سازند . « 1 »
هامش
( 1 ) - اينجانب ضرورت انجام بحثهاى موضوعى مقارن در سنت رسول خدا ( ص ) را با شيوه علمى