9 - خلاصه و خاتمه
خداوند ، اسلام را نظامى در خور و شايسته سرشت آدمى قرار داد و او را به وسيله پيامبرانش هدايت فرمود و هرگاه پيامبرى وفات مىنمود و امتش شريعت او را دگرگون مىكردند ، خداوند دين خود را با فرستادن پيامبرى تازه تجديد مىنمود ، و در نهايت حكمتش بر آن شد تا تجديد شرايع را با شريعت خاتم انبيا پايان بخشد و اصول اسلام را با حفظ قرآن كريم از زيادت و نقصان ، حفظ فرمايد .
ولى راويان شريعت از خطا و نسيان مصون نماندند ؛ چنان كه نويسندگان و نسخهبرداران كتب حديث نيز از لغزش و اشتباه در امان نشدند . و اكنون چهارده قرن است كه مسلمانان ، بسيارى از روايات متعارض سيره و سنت رسول اللّه ( ص ) را با اجمال و تفصيل و عام و خاص آن ، و عوامل خارجى تأثيرگذار بر روايت حديث ، و آنچه كه پيشتر به آن اشاره كرديم ، همه اين روايات را دست به دست مىگردانند . و بدينخاطر ، نظرات مجتهدان و صاحبنظران در ترجيح برخى بر برخى متفاوت شده است . اضافه بر آنكه هر فرقهاى آيات متشابه قرآن كريم را با ديدگاه خاص خود تأويل و معنى مىكند و آيات محكم ديگر را حمل بر آن مىنمايد .